Czy Timothée Chalamet rzeczywiście mylił się co do opery i baletu?

Zatrzymajmy się na chwilę, bo wypowiedź Timothée Chalameta jest dość dziwna. 21 lutego siedział naprzeciwko Matthew McConaugheya w Moody College of Communication na Uniwersytecie Teksańskim w Austin i mimochodem wtrącił tę myśl do rozmowy.

Kontekst i mowa ciała są istotne. Sposób, w jaki wypowiedział zdanie, sprawił, że niektórzy słuchacze łatwo mogli je zinterpretować jako lekceważące, nawet jeśli nie było ono zamierzone jako bezpośredni osąd. Wypowiedział je z uśmieszkiem i mogło zostać odebrane jako elitarne. To sprawiło, że ja, jako przeciętny widz, zinterpretowałem jego wypowiedź jako: „ Przebywam w tym kręgu całe życie, a jednak go nie pochwalam”.

Jak to w ogóle możliwe? Wbrew temu, co sugeruje, rodzina Chalameta jest pełna tancerzy baletowych: jego babcia, matka i siostra tańczyły w New York City Ballet.

Ponadto jego matka, Nicole Flender, studiowała taniec na uniwersytecie LaGuardia , tańczyła w zespole i występowała w musicalach na Broadwayu, takich jak Skrzypek na dachu.

Sam Chalamet dorastał w Manhattan Plaza , tym samym budynku, w którym mieszkaliTennessee Williams i Alicia Keys . Opisywał siebie jako „ diagram Venna najlepszych wpływów kulturowych XXI i XX wieku”. 

Odwołując się do dowodów historycznych, opera nie zawsze była postrzegana jako wybór elitarny. Według rozdziału Johna Storeya „Expecting Rain: Opera as Popular Culture?”, pierwszy teatr operowy otwarto w Wenecji w 1637 roku jako komercyjną rozrywkę dla każdego, kto mógł sobie pozwolić na bilet. Publiczność w weneckiej operze była mieszanką wszystkich klas społecznych.

W XIX wieku arie z Lukrecji Borgii i Don Giovanniego cieszyły się „wszędzie popularnością”. Ich melodie można było usłyszeć w salonach i salach koncertowych, a także gwizdać je na ulicach.

Co się zatem zmieniło? Według badań Storeya, między 1825 a 1850 rokiem elitarne grupy społeczne w Nowym Jorku opracowały strategie oddzielania opery od codziennej rozrywki. Ustanowiły one dedykowane budynki, wprowadziły zasady ubioru i upierały się, że tylko opera w obcym języku może sprostać ich standardom.

Podczas premiery Metropolitan Opera w 1883 roku loże zajęli ludzie, których łączny majątek szacowano na 540 milionów dolarów. „Vogue” zauważył, że budynek „został wybudowany z myślą o celach społecznych, a nie artystycznych”.

Dane ekonomiczne tylko potwierdzają ten obraz. Ruth Towse w swojej książce „A Handbook of Cultural Economics” pisze , że opera otrzymuje większość rządowych funduszy, mimo że jest najmniej popularna.

Aby zrozumieć, dlaczego te tendencje utrzymują się do dziś, warto przyjrzeć się realiom finansowym jednej z wiodących instytucji na świecie. Royal Ballet and Opera oferuje jasny obraz obecnej sytuacji ekonomicznej tych instytucji. Według raportu opublikowanego przez Arts Professional w czerwcu 2024 r., całkowity dochód organizacji wzrósł o prawie jedną trzecią, do ponad 170 milionów funtów w roku obrotowym kończącym się w sierpniu 2023 r. Przychody z kas biletowych stanowiły zaledwie 31% całości, wzrastając z 39,6 miliona funtów do 52,6 miliona funtów.

Tymczasem dotacja Arts Council England stanowiła zaledwie 15% nieograniczonych dochodów, wynoszących 23,6 miliona funtów. Zaskakujące jest to, że pomimo sprzedaży 96% miejsc, teatr nadal musiał radzić sobie z 20-procentowym obniżeniem finansowania publicznego, a do tego doszły rosnące koszty użytkowania i pilna potrzeba zainwestowania co najmniej 50 milionów funtów w modernizację w ciągu najbliższych trzech lat, aby utrzymać budynek w działaniu. To pokazuje, że model finansowy opery i baletu pozostaje ten sam, nawet na najwyższym szczeblu.

A jednak jest coś, nad czym warto się zastanowić. Chalamet nie jest bohaterem klasy robotniczej demaskującym hipokryzję. Jest produktem tego właśnie elitaryzmu, a teraz, nagle, postanowił zignorować tę część siebie.

To nasuwa bardzo ważne pytanie o rolę klasy w tym artykule. Co to znaczy, gdy ktoś o tak silnym zapleczu kulturowym mówi, że te formy sztuki nie są już częścią kultury głównego nurtu? I kogo właściwie ma na myśli ten „główny nurt”?

Opera i balet są nadal postrzegane jako symbole kulturowe i wyznaczniki statusu społecznego, ale nie cieszą się już taką popularnością jak kiedyś. To pokazuje, że pojawiają się pytania o to, czy te przestrzenie są otwarte dla wszystkich, czy ludzie czują się w nich częścią i czy zawsze były przeznaczone wyłącznie dla elit. Chalamet twierdzi, że te formy nie są ważne, ale on sam pochodzi z tego samego świata, który nadał im znaczenie.

10 marca 2026 roku Chris Murphy napisał , broniąc Chalameta w dosadnych słowach: „Czy cokolwiek z tego, co powiedział Chalamet, było złe? Absolutnie nie”. Murphy zauważył, że te formy sztuki są wspierane głównie przez bogatych mecenasów i darczyńców, a nie przez ogół społeczeństwa.

To prawda. Chalamet mógł jednak wyrazić to bardziej subtelnie, przyznając się do własnego pochodzenia i okazując szacunek artystom tworzącym w tych formach, zamiast ich lekceważyć. Zamiast tego, sposób, w jaki wygłaszał swoje uwagi, sprawił, że niektórzy łatwo dostrzegli w nim ton wyższości, jakby zawsze miał wszystko i po prostu nudził się światem, który go wychował.

To powiedziawszy, przedstawię tu kontrargument. Odłóżmy na chwilę na bok jego przeszłość i sposób, w jaki wyrażał swoje myśli. Musimy zadać sobie pytanie, czy wolelibyśmy niewygodną prawdę wypowiedzianą w sposób mało elegancki, czy wygodne kłamstwo wypowiedziane z elegancją.