Grecki film dokumentalny przeżywa kryzys

W greckiej telewizji państwowej nie ma kultury.

„Uwielbiam filmy dokumentalne, które budują zbiorową pamięć historyczną, ale mają pewien problem. Nie są hitami kinowymi. Nie generują dochodów. Wymagają finansowania. Nie generują jednak nadmiernych zysków” – powiedziała pisarka Lena Divani w jednym z filmów z inicjatywy Hellasdoc „O Politismos Apon” na temat zniknięcia greckich filmów dokumentalnych z greckiej telewizji państwowej.

3 marca Hellas Doc, Greckie Stowarzyszenie Dokumentalistów, zorganizowało konferencję prasową w siedzibie ESIEA w Atenach. Skrytykowano decyzję ERT o przekształceniu ERT 2, kanału kojarzonego od dziesięcioleci z filmami dokumentalnymi i programami kulturalnymi, w kanał sportowy, aby zwiększyć oglądalność, i zmianie jego nazwy na „ERT 2 Sport”.

Ta zmiana ucieszyła wielu fanów sportu, ale rozgniewała znaczną liczbę widzów ERT 2. Greccy producenci programów dokumentalnych uznali ją za sygnał, że przyszłość greckiego kina dokumentalnego jest zagrożona, ponieważ w greckiej telewizji państwowej jest obecnie niewiele miejsca na tego typu programy. ERT 1 koncentruje się na rozrywce, a ERT 3 bardziej na programach regionalnych i… dokumentach produkcji zagranicznej.

„Film dokumentalny to nie tylko forma sztuki; to sposób, w jaki społeczeństwo może zrozumieć siebie” – powiedziała producentka filmu dokumentalnego Fotini Oikonomopoulou.

„ERT to nie tylko organizacja telewizyjna; to narodowe archiwum audiowizualne i pamięć wizualna społeczeństwa. Jeśli dzisiejsza rzeczywistość nie zostanie zarejestrowana, powstanie historyczna pustka , której nie da się wypełnić” – mówiła na konferencji Marina Danezi, producentka i reżyserka filmów dokumentalnych.

„Kultury nie można oceniać na podstawie oglądalności. To odpowiedzialność telewizji publicznej i fundamentalny element jej instytucjonalnej misji” – powiedział dyrektor Kyriakos Angelakos.

Stowarzyszenie przeprowadziło badania ramówki ERT1 i ERT3 na przestrzeni trzech miesięcy, od listopada 2025 r. do stycznia 2026 r. Wyniki są alarmujące: udział greckich filmów dokumentalnych spadł, podczas gdy udział filmów wyprodukowanych za granicą wzrósł.

ERT3

• Listopad 2025: ERT3 wyemitowało 40% programów dokumentalnych — 32% treści wyprodukowanych za granicą i 8% produkcji greckich.

• Grudzień 2025: ERT3 wyemitowało 37% programów dokumentalnych — 31% treści wyprodukowanych za granicą i 6% produkcji greckich.

• Styczeń 2026: ERT3 wyemitowało 38% programów dokumentalnych — 29% treści na licencji zagranicznej i 9% produkcji greckich.

ERT1

• Listopad 2025: wyemitowano 9 odcinków dokumentu z 486 odcinków (1,85%).

• Grudzień 2025: wyemitowano 10 odcinków dokumentu spośród 488 odcinków (2,05%).

• Styczeń 2026: wyemitowano 11 odcinków dokumentu spośród 459 odcinków (2,40%).

W latach 2025–2026 ERT ograniczyło inwestycje w greckie filmy dokumentalne, kładąc większy nacisk na programy rozrywkowe i seriale dramatyczne.

• Fabula (dramat): 542 odcinki — budżet: 33 441 618,60 €

• Programy telewizyjne / rozrywka: 2189 odcinków — budżet: 13 717 843,66 €

• Filmy dokumentalne: 132 odcinki — budżet: 1 745 029,18 €

Greckie seriale dokumentalne stanowią zaledwie 1,9% całkowitego czasu antenowego we wszystkich kanałach ERT. Tymczasem środki przeznaczone na filmy dokumentalne w zatwierdzonych budżetach programowych opublikowanych za pośrednictwem Diavgeia stanowiły zaledwie 3,6% całkowitego zatwierdzonego budżetu na lata 2025–2026 (w oparciu o programy z opublikowanymi budżetami).

Sytuacja w Europie.

W Grecji główne sieci telewizyjne generalnie nie uznają filmów dokumentalnych za dochodowe, ponieważ uważają, że nie osiągną one oglądalności i przychodów z reklam porównywalnych z resztą ich programów. Głównymi wyjątkami są Cosmote TV i Skai. Cosmote TV jest jednak telewizją płatną i dlatego niedostępną dla większości Greków, podczas gdy Skai koncentruje się głównie na filmach dokumentalnych związanych z grecką polityką i ważnymi wydarzeniami.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w pozostałych krajach Europy, gdzie filmy dokumentalne stanowią ważną część oferty programowej zarówno publicznych, jak i prywatnych stacji telewizyjnych oraz platform streamingowych.

Najbardziej znanym przykładem jest francusko-niemiecki kanał telewizyjny ARTE. W oficjalnej prezentacji instytucjonalnej na lata 2023–2024 podano, że 40% ramówki ARTE stanowią filmy dokumentalne. We Francji 16,3% ramówki telewizyjnej to treści dokumentalne.

Kilku nadawców publicznych, takich jak RAI, TVP i ZDF, a także sieci prywatne, takie jak Polsat, RMC i TV4, oraz platformy telewizji płatnej, takie jak Sky i Canal+, uruchomiło dedykowane kanały dokumentalne, których program koncentruje się wyłącznie na filmach dokumentalnych, zarówno zagranicznych, jak i lokalnych. Platformy streamingowe, takie jak Play Suisse, również poświęcają znaczną część swojego katalogu treściom dokumentalnym.

Pokazuje to, że chociaż główne greckie kanały telewizyjne często powołują się na „brak popytu”, aby uzasadnić nieemitowanie lub nieprodukowanie programów dokumentalnych, w pozostałej części Europy nie tylko istnieje wyraźne zapotrzebowanie, ale dokumenty są traktowane jako ważna i odrębna kategoria programów.

Inicjatywa „ O Politismos Apon ” domaga się:

• Rozpoczęcie produkcji greckich seriali dokumentalnych i programów o tematyce kulturalnej.
• Planowane jest utworzenie stref dokumentalnych na wszystkich kanałach ERT, z kwotami analogicznymi do tych, jakie mają europejscy nadawcy publiczni.
• Wspierana będzie produkcja specjalistycznych filmów dokumentalnych na temat historii, przyrody, nauki i sztuki.
• Ułatwiona zostanie produkcja oryginalnych treści kulturowych na platformę ERTFLIX.
• Wspierane będzie stworzenie programu MicroDoc na wzór Microfilm, aby zachęcić młodych twórców.
• Należy zorganizować natychmiastowe uruchomienie Działu Koprodukcji.
• Zakończona ma zostać konwersja kanału ERT2 Sport na ERT2 Kultura.

Zebrano już ponad 2000 podpisów od intelektualistów, naukowców, dziennikarzy i innych osób .

Można jedynie zacytować Patricio Guzmána, chilijskiego filmowca: „Kraj bez filmów dokumentalnych jest jak rodzina bez albumów ze zdjęciami”.