Volgende stappen na het protest: de volgende poging tot verkiezingen in Bulgarije

Een land in stagnatie

Bulgarije verkeert de afgelopen jaren in een staat van stagnatie op meerdere vlakken. De politieke crisis reikt veel verder dan het parlement en treft belangrijke sectoren zoals het rechtssysteem, waardoor essentiële hervormingen worden vertraagd en de opname van EU-gelden wordt belemmerd. Onlangs werden zelfs gedeeltelijke EU-gelden ingehouden nadat Bulgarije er niet in was geslaagd belangrijke hervormingen op het gebied van justitie en corruptiebestrijding door te voeren. Dit illustreert duidelijk hoe de politieke impasse nu rechtstreeks economische gevolgen heeft.

Een eindeloze verkiezingscyclus

Sinds 2021 zijn er meerdere parlementsverkiezingen gehouden, maar geen enkele heeft een stabiele en duurzame regering opgeleverd. Het patroon dat zich bij elke verkiezing herhaalt, is grotendeels hetzelfde: geen enkele partij behaalt een voldoende meerderheid (121 van de 240 zetels), coalitieonderhandelingen beginnen, maar mislukken uiteindelijk door diepe ideologische verdeeldheid, wederzijds wantrouwen tussen partijen en aanhoudende geschillen over corruptie en hervorming van het rechtssysteem. De aanwezigheid van politieke figuren die in verband worden gebracht met corruptieaanklachten – waaronder personen die internationaal zijn gesanctioneerd – heeft het wantrouwen tussen partijen verder vergroot en de coalitieonderhandelingen gecompliceerd. Zo werd de Bulgaarse politicus Delyan Peevski in 2021 door het Amerikaanse ministerie van Financiën gesanctioneerd op grond van de Global Magnitsky Act vanwege vermeende betrokkenheid bij corruptie, beïnvloeding en misbruik van overheidsinstellingen. Als gevolg hiervan liepen de onderhandelingen stuk en moest het land opnieuw naar de stembus.

Zoals benadrukt in een analyse van het Wilson Center, hield Bulgarije in oktober 2024 zijn zevende parlementsverkiezingen sinds april 2021, en de bevolking verwachtte alweer een nieuwe verkiezing kort daarna. De resultaten lieten weinig tot geen significante verandering in de machtsverhoudingen zien, waardoor de uitkomsten van eerdere verkiezingen zich herhaalden en de politieke fragmentatie tussen partijen werd versterkt.

Deze herhaling heeft niet alleen de regering lamgelegd, maar ook de apathie en het wantrouwen onder de bevolking versterkt. Hetzelfde rapport wijst op een historisch lage opkomst van 34,4% in juni 2024, samen met groeiende zorgen over de integriteit van de verkiezingen en stemmenkoperij, wat het vertrouwen in politieke instellingen verder ondermijnt. Na verloop van tijd is hierdoor een zichzelf versterkende cyclus ontstaan: herhaalde verkiezingen leiden niet tot verandering, en het gebrek aan verandering ontmoedigt deelname, waardoor de relatieve invloed van stemmenkoperij toeneemt. 

Nasleep van het protest

Op 26 november 2025 vond de eerste van vele protesten plaats in de maanden voorafgaand aan de verkiezingen – het resultaat van de opgebouwde frustratie van Bulgaren over het systeem. De aanleiding voor de massale uitingen van ontevredenheid over de regering was de voorgestelde begroting voor 2026, die op publieke tegenstand stuitte vanwege geplande verhogingen van de sociale premies en de dividendbelasting, bedoeld om de hogere overheidsuitgaven te financieren. Deze maatregelen zouden de bestaande spanningen alleen maar hebben vergroot, maar daaronder ligt de kern van het onopgeloste probleem: de hervorming van de rechterlijke macht. De kwestie van de controle over het openbaar ministerie heeft coalitieregeringen herhaaldelijk ondermijnd en al lang wantrouwen tussen politieke actoren gecreëerd .

Een groot deel van de publieke woede is gericht tegen Delyan Peevski, wiens invloed in de politiek is blijven bestaan ​​ondanks de politieke instabiliteit van het land. Hoewel zijn partij geen dominante stemmenaandeel behaalt, heeft ze zich herhaaldelijk gepositioneerd als een doorslaggevende factor bij de regeringsvorming, met name samen met GERB. Zo behaalde GERB na de verkiezingen van 2024 weliswaar het grootste aantal stemmen, maar kwam het bij lange na niet tot een meerderheid, waardoor externe steun nodig was om te kunnen regeren. Die steun kwam mede van Peevski's partij, die zich publiekelijk had geëngageerd om de regering te steunen, ondanks dat ze geen formele coalitiepartner was. Dit patroon – waarbij een partij met een kleiner electoraal gewicht belangrijk wordt in de coalitieberekeningen – heeft Peevski veel meer macht en invloed gegeven dan zijn stemmenaandeel doet vermoeden. Zo blijkt de politieke invloed in Bulgarije vaak niet te worden bepaald door electorale kracht, maar door het vermogen om over partijgrenzen heen samen te werken , meestal achter de schermen, ook al staan ​​partijen in het openbaar lijnrecht tegenover elkaar. Hoewel Peevski daardoor een symbool van corruptie is geworden, wijst zijn aanhoudende relevantie eerder op een dieperliggend systemisch probleem dan op een geïsoleerd geval.

Door de protesten is er echter iets veranderd. De protesten hebben bijgedragen aan een merkbare toename van het politieke bewustzijn, met name onder jongeren. De demonstraties richten zich niet langer op één enkel thema, maar bestrijken een breed scala aan onderwerpen – van huiselijk geweld tot gerechtelijke onrechtvaardigheid en politieke verantwoording. Wat hen verbindt, is het groeiende besef dat deze problemen niet op zichzelf staan, maar deel uitmaken van hetzelfde structurele probleem. Dit heeft geleid tot een meer eensgezinde publieke reactie op onrecht, ook al heeft die eensgezindheid zich nog niet volledig vertaald in verkiezingsuitslagen.

Na deze golf van druk trad de regering-Zhelyazkov af, wat opnieuw leidde tot de vorming van een interim-regering. Dit roept een belangrijke vraag op: maakt deze verandering figuren als Peevski daadwerkelijk invloedloos? Het antwoord is niet zo eenvoudig. Zijn rol hing vaak minder af van formele functies en meer van zijn vermogen om verkiezingsuitslagen te beïnvloeden tijdens coalitieonderhandelingen. Zolang die structuur blijft bestaan, verdwijnt zijn invloed niet zomaar. De protesten hebben het probleem zichtbaar gemaakt, maar zichtbaarheid alleen lost het niet op – en dat is precies wat er nu op het spel staat bij de komende verkiezingen.

Duizenden mensen verzamelden zich in het centrum van Sofia om te protesteren tegen politieke stagnatie en corruptie. De protesten weerspiegelen de groeiende frustratie onder de bevolking over de aanhoudende crisis in Bulgarije.

Een nieuwe speler in het spel.

Een belangrijke nieuwe ontwikkeling in deze verkiezingscyclus is de politieke stap van Rumen Radev, die na zijn aftreden zijn eigen politieke project, Progressief Bulgarije, heeft opgericht. Zijn campagne heeft al een aanzienlijk momentum gegenereerd, met vroege prognoses die suggereren dat de partij meer dan 30% van de stemmen zou kunnen behalen , wat mogelijk het politieke landschap zou kunnen hervormen en kleinere partijen uit het parlement zou kunnen verdringen.

Het project presenteert zich als een centrumlinkse, anticorruptiecoalitie, die formaties zoals de Beweging Ons Volk, de Sociaal-Democratische Partij en de Sociaaldemocratische beweging samenbrengt. De kandidatenlijsten bevatten een mix van lokale politici, voormalige regionale ambtenaren, juristen en zakenmensen, naast meer publiekelijk bekende personen. Dit weerspiegelt een poging om een ​​breed segment van de samenleving aan te spreken en zich tegelijkertijd te positioneren als een platform voor "nieuwe" politieke gezichten.

In essentie combineert het project anti-oligarchische retoriek met standpunten die een voorzichtiger houding suggereren ten aanzien van Bulgarije's betrokkenheid bij internationale conflicten en energiebeleid. Hoewel niet expliciet in extreme termen geformuleerd, wordt deze positionering vaak gezien als relatief opener ten opzichte van Rusland. Dit stelt de partij in staat kiezers aan te trekken die traditioneel verbonden zijn met pro-Russische formaties zoals de BSP en Vazrazhdane, en tegelijkertijd pro-Europese kiezers aan te spreken die zich niet vertegenwoordigd voelen door de huidige politieke opties.

Deze brede aantrekkingskracht brengt echter ook nieuwe spanningen met zich mee voor de toekomst van de partij en zorgt voor onduidelijkheid. Voor veel kiezers vertegenwoordigt Radev de mogelijkheid van een doorslaggevende breuk met het bestaande systeem. Tegelijkertijd roept zijn politieke positionering vragen op over de richting die een dergelijke breuk zou nemen. In een context waarin Bulgarije dringend behoefte heeft aan stabiliteit, staan ​​kiezers voor een lastige afweging: de belofte van verandering versus de onzekerheid over de gevolgen ervan, met name wat betreft de buitenlandse beleidsrichting en de coalitievorming.

Een ander kenmerkend aspect van Radevs campagne is zijn beperkte publieke communicatie. Zijn strategie, vaak omschreven als een vorm van "radiostilte", omvatte relatief weinig publieke optredens en een gebrek aan gedetailleerde beleidsverduidelijking , ook over belangrijke kwesties zoals financiering en bestuursstructuur. In plaats daarvan bleef zijn boodschap breed, gericht op het ontmantelen van het "oligarchische model", waarbij hij veel van de interpretatie aan de kiezers zelf overliet.

Deze onduidelijkheid heeft een dubbele rol gespeeld. Enerzijds heeft het momentum gegenereerd doordat verschillende groepen hun verwachtingen op het project konden projecteren, wat heeft bijgedragen aan hernieuwde politieke betrokkenheid. Anderzijds roept het zorgen op over transparantie en verantwoording. Zonder duidelijk omschreven beleid is het moeilijk te beoordelen waar de partij concreet voor staat, afgezien van haar algemene standpunt tegen de status quo.

Er zijn ook aanwijzingen dat delen van zijn achterban overlappen met voorheen pro-Russische sociale medianetwerken, waaronder online gemeenschappen die hun boodschap hebben aangepast aan die van zijn campagne. Dit benadrukt de complexiteit van zijn kiezersbasis, die niet eensgezind is in haar verwachtingen, maar eerder verbonden door ontevredenheid over het huidige systeem.

Hoewel Radev zijn project positioneert als een alternatief voor wat hij omschrijft als een 'oligarchisch' politiek model, werpt het gebrek aan duidelijkheid over de structuur, financiering en langetermijnvisie een belangrijke vraag op. Voor kiezers – met name jongere kiezers – is de uitdaging niet alleen om de tekortkomingen van het huidige systeem te erkennen, maar ook om kritisch te beoordelen wat er als vervanging wordt aangeboden. De opkomst van een nieuwe politieke partij kan een teken van verandering zijn, maar leidt niet automatisch tot een duurzame structurele verandering.

Rumen Radev, voormalig president van Bulgarije, ontpopt zich als een centrale figuur in het veranderende politieke landschap van het land in aanloop naar de komende verkiezingen.