Invoering

Nu de Olympische Winterspelen in Milaan-Cortina van start zijn gegaan en het jaarlijkse Eurovisie Songfestival nadert (Wenen is de gaststad), staan ​​beide evenementen opnieuw voor een al te bekende vraag: kan cultuur ooit echt losgekoppeld worden van politiek?

Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) en de organisator van het Eurovisie Songfestival, de European Broadcasting Union (EBU), beweren beiden dat hun wedstrijden apolitieke ruimtes zijn, bedoeld om mensen over grenzen heen en voorbij politieke scheidslijnen te verenigen (Nugent, 2026; World Federation of Tourist Guide Associations, 2025). De aanhoudende oorlogen, de protesten in Milaan en het aantal landen dat het songfestival boycot, laten echter zien dat dit een lastige bewering is om vol te houden (Savage, 2025; The New Arab Staff, 2026). Terwijl landen en publiek discussiëren over wie mag deelnemen en onder welke voorwaarden, werpen dergelijke conflicten een bredere vraag op: kunnen evenementen die afhankelijk zijn van nationale vertegenwoordiging ooit cultuur en politiek van elkaar scheiden – en zouden ze dat moeten doen?

Context van de twee gebeurtenissen

De Olympische Spelen

De oude Olympische Spelen vonden hun oorsprong in 776 v.Chr. in Olympia, Griekenland, en behoren daarmee tot de oudste gedocumenteerde georganiseerde sporttradities. In de kern waren de Spelen een religieus festival ter ere van Zeus, en tevens een viering van het vermogen van de mens om zijn fysieke grenzen te verleggen in de jacht op eer, glorie en roem.

Hoewel de moderne Olympische Spelen niet langer aan religie zijn verbonden, streven ze er nog steeds naar om individuele uitmuntendheid en fysieke prestaties te vieren. Tegelijkertijd zijn ze ook een belangrijk instrument geworden om nationale trots te bevorderen door middel van vertegenwoordiging. Atleten strijden onder nationale vlaggen, overwinningen worden gevierd met volksliederen en medailles worden gebruikt om het nationale succes te tonen. Of een land mag deelnemen aan de Spelen is dan ook een sterk teken van niet alleen sportieve inclusie, maar ook van internationale acceptatie van het land en zijn acties.

Eurovisie

Het Eurovisie Songfestival werd in 1956 opgericht door de European Broadcasting Union, sterk geïnspireerd op het Italiaanse Sanremo Music Festival. Het belangrijkste doel was om de technische mogelijkheden van live internationale uitzendingen te testen en de eenheid tussen landen door middel van muziek te bevorderen. Het evenement is dan ook nauw verbonden met internationale betrekkingen, maar deze betrekkingen zijn ook verbonden met de deelnemende nationale omroepen.

Hoewel neutraliteit is verklaard, kan het evenement dus toch worden gezien als een zogenaamd 'soft power'-instrument, dat kan worden gebruikt om nationale identiteiten te versterken en landen en hun vertegenwoordigers meer macht te geven, aangezien de stem van het publiek de geopolitieke situatie en de allianties tussen landen weerspiegelt. Het meest sprekende recente voorbeeld van dergelijke steun is de overwinning van Oekraïne in 2022, die de sympathie van de Europese burgers voor het land aantoonde.

Hoewel beide organisatoren beweren neutraal te zijn, hebben beide evenementen wel degelijk politiek gewicht en betekenis, en de deelnemende landen zouden enorm kunnen profiteren van hun vertegenwoordiging daarin.

De huidige situatie van de twee competities

De Olympische Winterspelen in Milaan-Cortina

De Olympische waarden zijn duidelijk: vrede, eenheid en respect voor het menselijk leven. Tegelijkertijd is in deze en de vorige eeuw gebleken dat deze waarden niet strikt worden nageleefd door de regels van de Spelen zelf.

Een duidelijke poging om deze waarden te handhaven is echter het Olympisch Bestand, dat in principe vrede bevordert door een staakt-het-vuren te vereisen van zeven dagen vóór de Olympische Spelen tot zeven dagen na de Paralympische Spelen, waarmee het welzijn en de veiligheid van de atleten worden gewaarborgd. Omdat Rusland Oekraïne in deze periode aanviel tijdens de Olympische Spelen van 2022 in Peking, is het land uitgesloten van deelname totdat het IOC de gevolgen van de oorlog als opgelost beschouwt.

Deze situatie illustreert hoe voorwaardelijk Olympische verboden kunnen zijn. In het geval van de grootschalige Russische invasie van Oekraïne bieden deze maatregelen een vorm van rechtvaardigheid voor Oekraïne (Schubert, 2024). Het feit dat straffen en uitsluitingen afhankelijk zijn van zeer specifieke omstandigheden in plaats van vastgelegde principes, zou er echter toe kunnen leiden dat de organisatie ze slechts selectief toepast in plaats van universeel rechtvaardig te zijn.

Een duidelijk voorbeeld van een dergelijke inconsistentie is de aanhoudende genocide door Israël in Gaza. Hoewel men zou kunnen stellen dat het conflict niet binnen de in het Olympisch Verdrag genoemde termijn is begonnen, gaat het geweld in het gebied door, zoals blijkt uit de meldingen van luchtaanvallen slechts enkele dagen voor de Olympische Spelen in Milaan-Cortina. Desondanks neemt Israël toch deel aan de Spelen.

Deze twee situaties tonen aan dat de Olympische Spelen niet in staat zijn neutraliteit te claimen: uiteindelijk creëren hun situationele beslissingen en specifieke uitsluitingen een politiek standpunt, omdat ze laten zien welk geweld voor hen onaanvaardbaar is en welk wel getolereerd kan worden.

Het Eurovisie Songfestival 2026

Aangezien de wedstrijd duidelijk verbonden is aan de televisiezenders die de artiest helpen het land te vertegenwoordigen, zijn de deelnamevoorwaarden nauw verbonden met die zenders. Ze moeten namelijk lid zijn van de EBU, de show live kunnen uitzenden en onafhankelijk van de overheid opereren.

Met deze voorwaarden in gedachten is Israël niet uitgesloten van de competitie , omdat de Israëlische publieke omroep KAN naar verluidt politiek afstandelijk staat tegenover de aanhoudende militaire campagne van de Israëlische regering.

Tegelijkertijd is de discrepantie met die voorwaarde duidelijk zichtbaar in de situatie in Rusland, aangezien de eerste claim van de EBU om Rusland uit te sluiten van deelname aan het Eurovisie Songfestival in 2022 expliciet verband hield met de invasie van Oekraïne. Pas in de jaren daarna hebben ze hun claim voor het verbod aangepast en verduidelijkt dat ze Rusland schorsen omdat de Russische omroep sterk beïnvloed wordt door de overheid, wat de vrijheid van meningsuiting schendt waaraan leden zich zouden moeten houden.

Een andere, minder expliciet genoemde reden voor Israëls voortdurende deelname houdt verband met het financiële aspect van de competitie: door de uitsluiting van Rusland zijn de kosten voor de overige leden al gestegen, waardoor het voor landen als Bulgarije, Montenegro en Noord-Macedonië moeilijker is geworden om deel te nemen. Een nieuwe uitsluiting zou de kosten alleen maar verder opdrijven, waardoor de kans groter wordt dat andere landen afzien van deelname.

Samengevat tonen beide gevallen aan dat, hoewel de EBU haar beslissingen formeel baseert op de bescherming van de vrijheid van meningsuiting en de onafhankelijkheid van omroepen, zij haar principes voorwaardelijk toepast, gevormd door de politieke context en praktische moeilijkheden in plaats van door de handhaving van internationale overeenstemming en eenheid. 

Discussie

Uiteindelijk proberen de neutrale standpunten van de organisatoren van beide evenementen een rechtvaardiging te bieden voor het al dan niet toestaan ​​van deelname van landen, maar uiteindelijk slagen ze daar allebei niet in, omdat ze ambigue beslissingen nemen op basis van specifieke gevallen in plaats van geschreven reglementen.

Dit gebrek aan consistentie leidt tot de huidige situatie waarin publiek en landen protesteren tegen de nogal smakeloze deelname van Israël aan beide evenementen, ook al blijkt uit hun recente acties dat de huidige regering geen waarde hecht aan mensenlevens, wat in tegenspraak is met de principes van beide evenementen, die tot doel hebben het talent en de vaardigheden van individuen te tonen, zowel in de sport als in de muziek.

Tegelijkertijd mag de verantwoordelijkheid niet bij individuele atleten worden gelegd die hun hele leven hebben getraind voor deze kans om te kunnen deelnemen aan wedstrijden. Om die reden blijft neutrale deelname een essentieel beleid dat de rechten van individuen beschermt tegen de acties van hun overheden. Als dit consequent wordt toegepast, kan het atleten een eerlijke kans bieden om deel te nemen aan wedstrijden door zich publiekelijk te distantiëren van de overheid, mocht die staat betrokken raken bij een oorlog of militaire campagne.

Een dergelijke neutraliteit kan echter niet worden toegepast op het Eurovisie Songfestival, aangezien de wedstrijd expliciet is opgezet voor nationale vertegenwoordiging en een teken is van internationale overeenstemming en eenheid. Omdat artiesten worden geselecteerd om namens het hele land op te treden, zou een dergelijke apolitieke deelname van specifieke zangers vrijwel betekenisloos zijn. De organisatie zou daarom strengere criteria moeten hanteren met betrekking tot de deelnamegerechtigdheid van een land en haar standpunt ten aanzien van politieke neutraliteit moeten versterken.

Cultuur en politiek kunnen dus op mondiaal niveau sterk met elkaar verweven raken, aangezien cultuur de perceptie van mensen over de huidige situatie vormt en beïnvloedt. Zolang organisatoren neutraliteit blijven claimen, maar tegelijkertijd selectieve beslissingen nemen, zal de controverse aanhouden en zal het publiek protesteren.

Uiteindelijk moet de discussie open blijven staan ​​voor een jonger publiek, omdat de instellingen zo de kans krijgen om te luisteren, hun regels te herzien en hun kernwaarden opnieuw vast te stellen, voorbij de symbolische beweringen die ze tot nu toe hebben gedaan.

Geschreven door

Geef het gesprek vorm

Heb je iets toe te voegen aan dit verhaal? Heb je ideeën voor interviews of invalshoeken die we moeten verkennen? Laat het ons weten als je een vervolg wilt schrijven, een tegengeluid wilt laten horen of een soortgelijk verhaal wilt delen.