Live

In september 2024 verklaarde de Albanese premier Edi Rama tijdens de Algemene Vergadering van de VN dat zijn land een "Vaticaan van de Islam" zou oprichten in het hart van Tirana. Het betreft een kleine staat die exclusief zou toebehoren aan de Bektashi-gemeenschap, een sjiitisch-soefitische broederschap met een lange geschiedenis op de Balkan. Hoewel zijn verklaring zowel in binnen- als buitenland als een verrassing kwam, waren er wel degelijk geruchten over deze stap. Het plan voorziet in de oprichting van de "Soevereine Staat van de Bektashi-orde" op een gebied van slechts tien hectare, ongeveer een kwart van de grootte van het Vaticaan. Deze staat zal een eigen bestuur, paspoorten en grenzen hebben.

De Albanese premier staat bekend om zijn communicatietrucs, en het feit dat hij ervoor koos het nieuws eerst aan de New York Times bekend te maken en het vervolgens in New York te herhalen, om zo internationale berichtgeving te garanderen, kan als zodanig worden beschouwd. De zet maakte deel uit van zijnverhaal over Albanië als een model van religieuze tolerantie op de Balkan, een regio waar religieuze identiteiten vaak tot conflicten leiden.

Zelfs na een jaar bevindt het plan zich nog steeds in de aankondigingsfase , waarbij de spirituele leider van de Bektashi, Baba Mondi, belooft dat alle beslissingen met "liefde en vriendelijkheid" zullen worden genomen. Ondanks de dominante rol van het bestuur, zoals Rama benadrukte , zal deze nieuwe staatsentiteit geen eigen wetshandhavings- en veiligheidsdiensten hebben, noch een speciaal belastingstelsel, maar in plaats daarvan een "spirituele staat" zijn, gevestigd in het Bektashi Wereldcentrum in Tirana, volledig geïntegreerd in de Albanese grondwet.

In september 2024 verklaarde de Albanese premier Edi Rama tijdens de Algemene Vergadering van de VN dat zijn land een "Vaticaan van de Islam" zou oprichten in het hart van Tirana. Het betreft een kleine staat die exclusief zou toebehoren aan de Bektashi-gemeenschap, een sjiitisch-soefitische broederschap met een lange geschiedenis op de Balkan. Hoewel zijn verklaring zowel in binnen- als buitenland als een verrassing kwam, waren er wel degelijk geruchten over deze stap. Het plan voorziet in de oprichting van de "Soevereine Staat van de Bektashi-orde" op een gebied van slechts tien hectare, ongeveer een kwart van de grootte van het Vaticaan. Deze staat zal een eigen bestuur, paspoorten en grenzen hebben.

De Albanese premier staat bekend om zijn communicatietrucs, en het feit dat hij ervoor koos het nieuws eerst aan de New York Times bekend te maken en het vervolgens in New York te herhalen, om zo internationale berichtgeving te garanderen, kan als zodanig worden beschouwd. De zet maakte deel uit van zijnverhaal over Albanië als een model van religieuze tolerantie op de Balkan, een regio waar religieuze identiteiten vaak tot conflicten leiden.

Zelfs na een jaar bevindt het plan zich nog steeds in de aankondigingsfase , waarbij de spirituele leider van de Bektashi, Baba Mondi, belooft dat alle beslissingen met "liefde en vriendelijkheid" zullen worden genomen. Ondanks de dominante rol van het bestuur, zoals Rama benadrukte , zal deze nieuwe staatsentiteit geen eigen wetshandhavings- en veiligheidsdiensten hebben, noch een speciaal belastingstelsel, maar in plaats daarvan een "spirituele staat" zijn, gevestigd in het Bektashi Wereldcentrum in Tirana, volledig geïntegreerd in de Albanese grondwet.

Maar wie zijn zij?

De Bektashi vormen een van de meest bijzondere takken van de islamitische mystiek en een unieke en ondervertegenwoordigde gemeenschap op de Balkan. De Bektashi-broederschap werd in de 13e eeuw in Anatolië gesticht door Haji Bektash Veli en raakte al snel nauw verbonden met het Ottomaanse Janitsjarenkorps, waar zij als spirituele gids fungeerden. Na de ontbinding van het Janitsjarenkorps in 1826 werd de gemeenschap hevig vervolgd door Sultan Mahmud II. Een moeilijk moment voor de broederschap was hun gedwongenverplaatsing in 1925, toen Mustafa Kemal Atatürk alle soefi-ordes in Turkije verbood, waardoor de Bektashi in 1929 hun hoofdkwartier naar Tirana verplaatsten.

Albanië was niet alleen een plek met diepe religieuze wortels, maar ook een voedingsbodem voor de groei van nationale macht. De Bektashi waren namelijk verbonden met de Albanese renaissancebeweging (Rilindja) in de 19e eeuw, die een liberalere versie van de islam propageerde die moslims en christenen kon verenigen rond de eis voor nationale onafhankelijkheid. Deze dynamiek verklaart waarom ze, ondanks hun numerieke minderheid, een sterke politieke invloed hadden.

DeBektashi presenteren zich tegenwoordig als een gemeenschap van gematigdheid en tolerantie. Binnen de gemeenschap is alcoholgebruik toegestaan, er zijn geen kledingvoorschriften en hun leer combineert sjiisme met elementen van mystiek en derwisjverering. Ze beweren wel 30% van de Albanese bevolking uit te maken, hoewel de officiële volkstelling hen op ongeveer 5-10% schat. Wereldwijd wordt geschat dat er 7 tot 20 miljoen Bektashi zijn, met sterke gemeenschappen in Turkije en kleinere in Griekenland – voornamelijk in Thracië – en de Verenigde Staten.

De Bektashi , zoals gezegd, staan ​​al sinds jaar en dag bekend om hun tolerantie, inclusiviteit en antiklerikalisme – eigenschappen die hen een ongebruikelijke nabijheid gaven tot socialistische idealen van gelijkheid en broederschap. In de beginjaren van het regime van Enver Hoxha schaarden sommige Bektashi-leiders zich zelfs achter de nieuwe staat en presenteerden hun beweging als een 'modern' en progressief gezicht van de islam, onderscheiden van de soennitische orthodoxie. Maar deze toenadering was van korte duur. Tegen 1967, toen Hoxha Albanië uitriep tot 's werelds eerste atheïstische staat, werden de Bektashi, net als alle andere religieuze groepen, het zwijgen opgelegd, hun tekkes gesloten en hun geestelijken vervolgd. De wrange ironie blijft: deze gemeenschap, die ooit werd geprezen om haar aansluiting bij socialistische verhalen over broederschap en emancipatie, werd uiteindelijk verpletterd door precies die materialistische ideologie die ze had willen omarmen.

Het is deze traditie van heterodoxe tolerantie die Rama in staat stelt deze te presenteren als een "schat" voor het imago van het land, maar ook in lijn met de ideologische standpunten en connecties die hij wil uitdragen. Hoewel ze een minderheid vormen, zijn de Bektashi voor hem het meest geschikte voorbeeld van een islam zonder fanatisme, die internationaal als Albanees merk kan worden gepromoot.

Rama's visie en innerlijke reacties

Edi Rama presenteerde de oprichting van de "Soevereine Staat Bektashi" niet als een daad van verdeeldheid binnen de Albanese samenleving, maar als een spiritueel en symbolisch initiatief. In zijn toespraak bij de VN herinnerde hij eraan dat Albanië Joden had gered tijdens de Tweede Wereldoorlog en recentelijk Afghaanse vluchtelingen had opgevangen nadat de Taliban weer aan de macht waren gekomen. Tegelijkertijd verwees hij naar het voorbeeld van Moeder Teresa, de bekendste Albanese katholiek, om het project te kaderen binnen een verhaal van "Albanees humanitarisme". Rama's retoriek was erop gericht een positief internationaalbeeld van de islam te schetsen, "niet gedefinieerd door stigma, maar om te laten zien wat gematigde islam werkelijk inhoudt".

Met dit plan probeert Rama Albanië te presenteren als een moderne, liberale en tolerante staat op de Balkan, juist nu het imago van het land wordt besmeurd door beschuldigingen van corruptie en georganiseerde misdaad. De binnenlandse reacties waren onmiddellijk. Oppositieleider Sali Berisha omschreef het plan als een "sultanaat in het centrum van het land" en betoogde dat het een belastingparadijs en toevluchtsoord voor corruptie en misdaad zou worden. Tegelijkertijd waarschuwden vooraanstaande juristen dat een dergelijk initiatief de grondwet schendt en de staatscohesie ondermijnt. Internationaal reageerden zowel Turkije als Iran, waarbij laatstgenoemde zich vanaf het VN-podium positief uitsprak over Rama's aanval. Albanië verbrak de diplomatieke betrekkingen met Iran na de cyberaanvallen van 2022, maar het land fungeert tevens als platform voor de Iraanse oppositieorganisatie MEK . Na de aankondiging van Rama riep de Turkse ambassadeur in Tirana Baba Mondi publiekelijk op om afstand te nemen van Israël vanwege zijn contacten met Turkije, terwijl Iraanse media spraken van "de uitbuiting van het Bektashisme" door buitenlandse mogendheden. Tegelijkertijd blijft de internationale acceptatie van het plan onzeker, aangezienRama zelf toegaf dat hij de kwestie niet met NAVO-bondgenoten heeft besproken.

Intern beweerde Baba Mondi aanvankelijk niets af te weten van deplannen van de premier , wat de verdenking versterkte dat het een publiciteitsstunt was. Later omarmde hij het initiatief echter, noemde het een "wonder" en sprak de hoop uit dat de Verenigde Staten en westerse mogendheden de nieuwe staat zouden erkennen. Naast het harde politieke spel uitten soennitische moslimorganisaties hun bezorgdheid over de oprichting van een aparte religieuze staat binnen Albanië. Zij benadrukten dat het plan de islamitische gemeenschap van het land, evenals delen van de Bektashi-diaspora, zoals Baba Eliton Pashaj in Detroit, zou verdelen en verzetten zich tegen het initiatief. Zij beschuldigden Baba Mondi ervan de grondwet te schenden en religie politiek te misbruiken.

Tegelijkertijd reageerden Albanese sociale media en de reguliere media sceptisch en satirisch op het voorstel. Veel burgers interpreteerden het als wederom een ​​spectaculaire aankondiging van Rama om de aandacht af te leiden van de corruptieproblematiek en de regeringscrisis.

Waarom dit alles?

Het plan van Edi Rama voor een "Vaticaan van de Islam" in Tirana blijft vaag in de details, maar het heeft zijn primaire doel al bereikt: internationale aandacht trekken. In de praktijk is het echter niet zeker of het ooit de door de regering beschreven status zal bereiken; de voortgang zal enerzijds afhangen van de houding van het Albanese parlement en anderzijds van de reacties van de samenleving en, uiteraard, de erkenning door de internationale gemeenschap.

Waarom maakt Rama zich zo druk om de Bektashi? Hier komen soft power en culturele diplomatie om de hoek kijken. De Bektashi vormen weliswaar slechts 10% van de Albanese moslims, maar er wonen er ongeveer 12 miljoen in Turkije en enkele duizenden in de diaspora in de VS. In deze context is de Bektashi-"ministaat" een nieuw onderdeel van de strategie van de premier om Albanië's internationale imago te verbeteren door middel van het profiel van tolerantie, vrede en progressiviteit van de broederschap. De institutionalisering van het Bektashisme in de vorm van een "ministaat" brengt echter risico's met zich mee. Hoewel hun heterodoxie historisch gezien tolerantie heeft bevorderd, kan hun onderwerping aan staats- en partijplannen een onconventionele traditie transformeren in een instrument voor politieke legitimatie. Relevante ontwikkelingen met betrekking tot de acceptatie of afwijzing van het plan zullen bepalen of het Bektashisme een kracht voor culturele verbinding zal blijven of dat het onderdeel zal worden van het cliëntelistische machtsspel op de Balkan.

Geschreven door

Geef het gesprek vorm

Heb je iets toe te voegen aan dit verhaal? Heb je ideeën voor interviews of invalshoeken die we moeten verkennen? Laat het ons weten als je een vervolg wilt schrijven, een tegengeluid wilt laten horen of een soortgelijk verhaal wilt delen.

Een tegenargument schrijven Een gerelateerd artikel schrijven