Eurowizja i Igrzyska Olimpijskie: czy kulturę można oddzielić od polityki?

Kontekst obu wydarzeń

Igrzyska olimpijskie

Starożytne Igrzyska Olimpijskie powstały w 776 roku p.n.e. w Olimpii w Grecji, co czyni je jedną z najstarszych udokumentowanych zorganizowanych tradycji sportowych. W swoich korzeniach Igrzyska były świętem religijnym ku czci Zeusa, a także celebracją zdolności ludzi do pokonywania własnych ograniczeń fizycznych w pogoni za honorem, chwałą i sławą.

Choć współczesne Igrzyska Olimpijskie nie są już związane z religią, nadal mają na celu celebrowanie indywidualnej doskonałości i sprawności fizycznej. Jednocześnie stały się ważnym narzędziem budowania dumy poprzez reprezentację narodową, ponieważ sportowcy rywalizują pod flagami narodowymi, zwycięstwa świętuje się hymnami narodowymi, a liczba zdobytych medali jest wizytówką narodowego sukcesu. Zatem dopuszczenie kraju do udziału w Igrzyskach jest silnym sygnałem nie tylko inkluzywności sportowej, ale także międzynarodowej akceptacji kraju i jego działań.

Eurowizja

Konkurs Piosenki Eurowizji został stworzony w 1956 roku przez Europejską Unię Nadawców, która w dużej mierze inspirowała się włoskim Festiwalem Muzycznym w Sanremo. Ponieważ głównym celem było sprawdzenie technicznych aspektów transmisji na żywo z międzynarodowych wydarzeń i promowanie jedności między narodami poprzez muzykę, wydarzenie to jest silnie powiązane ze stosunkami międzynarodowymi, ale te relacje są również powiązane z uczestniczącymi nadawcami krajowymi.

Dlatego też, mimo deklaracji o neutralności, wydarzenie to nadal można postrzegać jako tzw. narzędzie „miękkiej siły”, które mogłoby zostać wykorzystane do wzmocnienia tożsamości narodowych oraz wzmocnienia pozycji państw i ich przedstawicieli, ponieważ głosowanie publiczności odzwierciedla sytuację geopolityczną i sojusze między państwami. Najbardziej oczywistym przykładem takiego poparcia jest zwycięstwo Ukrainy w 2022 roku, które pokazało współczucie obywateli Europy dla tego kraju.

W rezultacie, chociaż obaj organizatorzy starają się bronić swojej neutralności, oba wydarzenia mają polityczną wagę i znaczenie, a uczestniczące w nich kraje mogą odnieść ogromne korzyści z faktu, że będą reprezentowane.

Aktualna sytuacja obu konkursów

Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Mediolanie Cortina

Wartości olimpijskie są jasne: pokój, jedność i szacunek dla życia ludzkiego. Jednocześnie, jak pokazało to i poprzednie stulecie , wartości te nie są ściśle egzekwowane w regulaminie igrzysk.

Jednakże ewidentną próbą egzekwowania tych wartości jest zawieszenie broni na igrzyskach olimpijskich, które z założenia promuje pokój, ponieważ wymaga zawieszenia broni od siedmiu dni przed igrzyskami do siedmiu dni po igrzyskach paraolimpijskich, zapewniając dobrostan i bezpieczeństwo sportowców. Ponieważ Rosja zaatakowała Ukrainę w tym okresie, podczas Igrzysk Olimpijskich w Pekinie w 2022 roku, kraj ten został objęty zakazem udziału w igrzyskach do czasu uznania skutków wojny przez MKOl za zażegnane.

Ta sytuacja pokazuje, jak warunkowe mogą być zakazy olimpijskie. W przypadku masowej inwazji Rosji na Ukrainę, środki te zapewniają Ukrainie pewną formę sprawiedliwości (Schubert, 2024). Jednakże, kary i wykluczenia uzależnione od bardzo specyficznych okoliczności, a nie od spisanych zasad, mogą prowadzić do tego, że organizacja będzie je stosować jedynie wybiórczo, a nie w sposób uniwersalnie sprawiedliwy.

Ewidentnym przykładem takiej niespójności jest trwające ludobójstwo Izraela w Strefie Gazy. Chociaż można argumentować, że konflikt nie rozpoczął się w konkretnym czasie określonym w Traktacie Olimpijskim, przemoc w tym regionie trwa nadal, a doniesienia o strajkach pojawiają się zaledwie kilka dni przed Igrzyskami Olimpijskimi w Mediolanie i Cortinie. Mimo to Izrael nadal bierze w nich udział.

Te dwie sytuacje pokazują niezdolność igrzysk olimpijskich do roszczenia sobie prawa do neutralności: ostatecznie decyzje sytuacyjne i konkretne wykluczenia ostatecznie kreują stanowisko polityczne, ponieważ pokazują, jaka przemoc jest dla nich nie do przyjęcia, a jaka mogłaby być tolerowana.

Konkurs Piosenki Eurowizji 2026

Jako że konkurs jest wyraźnie powiązany ze stacjami nadawczymi, które pomagają artystom reprezentować kraj, warunki uczestnictwa są ściśle powiązane ze stacjami nadawczymi, które muszą być członkami EBU, być w stanie transmitować program na żywo i działać jako firmy niezależne od rządu.

Mając na uwadze te warunki, Izrael nie został wykluczony z konkursu, gdyż jego nadawca publiczny, KAN, jak stwierdzono, zachowuje polityczny dystans wobec trwającej kampanii militarnej rządu Izraela.

Jednocześnie, niezgodność z tym warunkiem była widoczna w sytuacji Rosji, ponieważ pierwsze żądanie EBU o zakazie udziału Rosji w konkursie w 2022 roku było wyraźnie powiązane z inwazją Ukrainy. Dopiero w kolejnych latach, EBU dostosowało swoje żądanie zakazu, wyjaśniając, że zawiesza udział Rosji, ponieważ jej nadawca jest pod silnym wpływem rządu, co narusza obowiązki dotyczące wolności słowa, których członkowie powinni przestrzegać.

Inny, mniej jasno określony powód ciągłego uczestnictwa Izraela wiąże się z czysto finansowym aspektem konkursu – w związku z zakazem udziału Rosji, pozostałe koszty dla pozostałych członków zostały już podniesione, co utrudnia udział takim krajom jak Bułgaria, Czarnogóra i Macedonia Północna. Kolejny zakaz mógłby jedynie zwiększyć koszty, zwiększając prawdopodobieństwo, że inne kraje odmówią udziału w konkursie.

Łącznie oba przypadki pokazują, że chociaż formalnie EBU opiera swoje decyzje na ochronie wolności słowa i niezależności nadawców, to wykazała, że ​​stosowała te zasady warunkowo, kształtowane przez kontekst polityczny i trudności praktyczne, a nie w celu egzekwowania międzynarodowego porozumienia i jedności.