Live

Budowanie zaufania finansowego w całej Europie

30 września 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła nową strategię , która ma pomóc obywatelom w podejmowaniu mądrzejszych decyzji finansowych i wzmocnieniu ich niezależności ekonomicznej. Plan obejmuje dwie główne inicjatywy: utworzenie unii oszczędnościowo-inwestycyjnej oraz uruchomienie rachunków oszczędnościowo-inwestycyjnych (SIA) – narzędzia mającego na celu ułatwienie i zwiększenie dostępności inwestowania dla wszystkich w UE.

To ambitna wizja. Jednak według badania Eurobarometru z 2023 roku mniej niż 20% Europejczyków posiada dobrą znajomość podstawowych pojęć finansowych. Różnica między państwami członkowskimi pozostaje duża, co pokazuje, że nie jest to tylko kwestia kampanii uświadamiających, ale wyzwanie systemowe.

Luka w wiedzy i dlaczego jest ważna

Niska wiedza finansowa to nie tylko podejmowanie złych decyzji inwestycyjnych. To również rosnące ryzyko wykluczenia społecznego. Kryzys związany z kosztami utrzymania i pandemia COVID-19 obnażyły ​​kruchość wielu budżetów domowych: 16% obywateli UE nie ma żadnych oszczędności na czarną godzinę, a tylko 18% jest w stanie pokryć podstawowe potrzeby przez ponad trzy miesiące bez dochodu.

To sprawia, że ​​odporność finansowa jest kluczowym priorytetem UE. Ale czy sama edukacja może zniwelować tę lukę? Nawet najbardziej świadomi konsumenci zmagają się z agresywnymi praktykami rynkowymi, ryzykiem oszustw i nierównym dostępem do usług finansowych.

Krok we właściwym kierunku: Ramy kompetencji UE

Edukacja finansowa nie jest nowym tematem w UE. Została już poruszona w Planie działania na rzecz unii rynków kapitałowych na 2020 rok, co doprowadziło do stworzenia ram kompetencji finansowych UE i OECD – jednego dla dorosłych i jednego dla młodzieży. Wytyczne te pomagają krajom w projektowaniu lepszych polityk i mierzeniu ich wpływu.

Ponieważ jednak wdrażanie jest dobrowolne, postępy pozostają nierównomierne. Bez wspólnych standardów i rozliczalności, postęp w zakresie wiedzy finansowej może pozostać rozproszony w poszczególnych państwach członkowskich.

Konta oszczędnościowe i inwestycyjne: nowe narzędzie ze starymi ryzykami?

Drugim ważnym elementem strategii – Rachunkami Oszczędnościowo-Inwestycyjnymi (SIA) – jest uproszczenie i zwiększenie przejrzystości inwestowania. Pomysł brzmi obiecująco: pojedynczy, łatwy w obsłudze produkt, który pomoże obywatelom pomnażać oszczędności.

Historia jednak niesie ze sobą pewne przestrogi. W niektórych krajach „uproszczone” programy inwestycyjne narażały konsumentów na nadmierne ryzyko, zwłaszcza tych, którzy nie do końca rozumieli dynamikę rynku. Pytanie brzmi, czy programy SIA zapewnią wystarczającą ochronę niedoświadczonym użytkownikom, czy też ostatecznie przeniosą ryzyko z instytucji finansowych na zwykłych obywateli.

Zwalczanie podziałów pokoleniowych i społecznych

Dwie grupy są szczególnie narażone na brak bezpieczeństwa finansowego: młodzież i gospodarstwa domowe o niskich dochodach. To właśnie one są najbardziej dotknięte inflacją, niestabilnością zatrudnienia i ograniczonym dostępem do wysokiej jakości doradztwa finansowego. Chociaż strategia UE uwzględnia te wyzwania, skuteczne dotarcie do tych grup odbiorców pozostaje trudne.

Kampanie edukacyjne często skierowane są do ogółu społeczeństwa, ignorując fakt, że student, młody pracownik czy rodzic zbliżający się do emerytury potrzebują indywidualnego wsparcia. Podobnie rodziny o niskich dochodach potrzebują praktycznych narzędzi i przystępnych porad – nie tylko teoretycznych.

Edukacja to za mało: ochrona konsumentów też ma znaczenie

Komisja Europejska słusznie podkreśla, że ​​edukacja musi iść w parze z uczciwymi regulacjami, transparentnością rynków i silną ochroną konsumentów. Edukacja o finansach niewiele pomoże, jeśli instytucje finansowe nadal będą wykorzystywać asymetrię informacji lub oferować złożone, obarczone wysokim ryzykiem produkty.

Od kryzysu kredytów hipotecznych w 2008 roku po niedawne skandale inwestycyjne, doświadczenia pokazują, że konsumenci często ponoszą koszty systemowych zaniedbań. Bez silniejszych regulacji i egzekwowania, działania edukacyjne UE mogą stać się jedynie fasadą z dobrymi intencjami.

Dialog i współpraca – przekuwanie słów w czyny

Plan Komisji kładzie również nacisk na dialog między instytucjami UE, państwami członkowskimi i interesariuszami rynku. Wydarzenia takie jak wspólna konferencja z belgijską FSMA w lutym 2024 r. mają na celu promowanie wymiany najlepszych praktyk w zakresie edukacji finansowej i integracji finansowej.

Choć takie fora są cenne, same konferencje nie rozwiążą problemu. Prawdziwy postęp wymaga rozwiązań strukturalnych – takich jak rozszerzenie dostępu do bezpłatnego doradztwa finansowego i stworzenie ogólnounijnych standardów dla przejrzystych, niskoryzykownych produktów inwestycyjnych.

W kierunku Europy świadomej finansowo

Strategia UE w zakresie edukacji finansowej łączy w sobie ważne idee: lepszą edukację, inteligentniejsze narzędzia i ściślejszą współpracę między państwami członkowskimi. Prawdziwe wyzwanie leży jednak w przełożeniu polityki na konkretne skutki.

Jeżeli Europa nie zajmie się również nierównościami dochodów, niskim zaufaniem do instytucji finansowych i słabą ochroną konsumentów, nawet najlepsze programy edukacyjne mogą okazać się nieskuteczne.

Stworzenie Europy świadomej finansów nie polega tylko na nauczaniu ludzi, jak oszczędzać i inwestować, lecz na stworzeniu systemu, w którym każdy obywatel będzie mógł pewnie i bezpiecznie uczestniczyć w gospodarce.

Napisany przez

Kształt rozmowy

Czy masz coś do dodania do tej historii? Jakieś pomysły na wywiady lub kąty, które powinniśmy zbadać? Daj nam znać, jeśli chcesz napisać kontynuację, kontrapunkt lub podzielić się podobną historią.

Napisz artykuł z kontrargumentami Napisz powiązany artykuł