W ciągu ostatniej dekady w końcu zaczęliśmy rozmawiać o zdrowiu psychicznym w świetle dziennym. Rozmowy o depresji, lęku i traumie – niegdyś skrywane pod piętnem – przestały być tabu. Wspólnie doszliśmy do wniosku, że zmagania nie czynią nikogo „niegodnym” normalnego życia.
Ta zmiana była dla wielu ratunkiem, pomagając im poczuć się mniej samotnymi. Jednak wraz z tym postępem pojawił się cichszy, bardziej niepokojący trend. W niektórych zakątkach internetu i popkultury choroba psychiczna nie jest już tylko rozumiana – jest ona rebrandingowana jako coś poetyckiego, znaczącego, a nawet „estetycznego”. Kiedy cierpienie jest ujmowane jako warunek głębi lub samoekspresji, granica między świadomością a gloryfikacją zaczyna zanikać. Przegląd z 2025 roku opublikowany w czasopiśmie „European Child & Adolescent Psychiatr ” definiuje romantyzację jako przedstawianie choroby psychicznej jako „bardziej atrakcyjnej, interesującej lub pożądanej niż jest w rzeczywistości”.
Świadomość może stopniowo przerodzić się w romantyzację, co rodzi ważne pytanie: w jaki sposób możemy wspierać szczere rozmowy na temat zdrowia psychicznego, nie zamieniając bólu w coś godnego podziwu?
Psychologia walidacji
Jednym z powodów tej zmiany jest głęboko zakorzeniona ludzka potrzeba: pragnienie, by czuć się zrozumianym, docenionym i połączonym z innymi.
Wiele osób – zwłaszcza nastolatków – szuka potwierdzenia w społecznościach internetowych. Bycie postrzeganym jako osoba, z którą można się utożsamić, często nagradzane jest uwagą i aprobatą. W przestrzeniach online emocjonalna wrażliwość może szybko przerodzić się w wrażliwość performatywną, niekoniecznie udawaną, ale kształtowaną przez system nagradzania uwagi. Badania pokazują, że nastolatki często korzystają z mediów społecznościowych jako sposobu na „ poszukiwanie potwierdzenia i budowanie więzi społecznych”.
Badania wykazały również, że nastolatki stają się emocjonalnie wrażliwe na polubienia i opinie, co oznacza, że akceptacja staje się psychologicznie ważna
Ludzie mogą dzielić się smutkiem nie tylko dlatego, że potrzebują wsparcia, ale także dlatego, że problemy emocjonalne mogą sprawić, że ktoś poczuje się wyjątkowy lub interesujący.
Pod koniec XXI wieku platformy takie jak Tumblr stały się centralnymi przestrzeniami do dzielenia się osobistymi zmaganiami w sieci. To, co zaczęło się jako platforma blogowa, szybko przekształciło się w społeczności, w których tematy smutku, traumy i chorób psychicznych były szeroko rozpowszechniane, a czasem nieświadomie romantyzowane. Ale media społecznościowe to tylko część historii. Na długo przed powstaniem tych internetowych przestrzeni, filmy i telewizja zaczęły przedstawiać cierpienie jako coś znaczącego, poetyckiego, a nawet pięknego.
„Piękne cierpienie”: kiedy ból staje się estetyką
„Udręczeni” bohaterowie stali się powracającą postacią w filmach pod koniec XX wieku i od tamtej pory pozostają wpływowi kulturowo. Filmy takie jak „Przerwana lekcja muzyki” (1999), „Trzynaście lat” (2003), „ Lilya 4-ever” (2002), „Marzyciel” (2003), „Przekleństwa niewinności” (1999), „Stowarzyszenie Umarłych Poetów” (1989) i „Melancholia” (2011) koncentrują się na postaciach głęboko traumatyzowanych, przygnębionych lub zmagających się z problemami emocjonalnymi. Chociaż pierwotnym celem było prawdopodobnie zmierzenie się z tematami tabu, takimi jak samobójstwo, depresja i zaburzenia osobowości, pomagając widzom zrozumieć, że choroba psychiczna jest realna, a nie wyimaginowana lub wyolbrzymiona.
Jednak reprezentacja kulturowa może mieć niezamierzone konsekwencje. Dla wielu młodych widzów postacie te stały się obiektami identyfikacji. Nastolatki czasami zaczęły przejmować cechy tych osobowości – niekoniecznie z kpiny czy nieszczerości, ale po to, by znaleźć wiarygodność i emocjonalną głębię.
Estetyczne przedstawienie tych postaci również odegrało pewną rolę. Ich zmagania często odgrywali powszechnie podziwiani aktorzy, tacy jak Angelina Jolie, Winona Ryder i Brad Pitt, których charyzma i uroda nieuchronnie ukształtowały sposób postrzegania tych historii. Kiedy cierpienie jest przedstawiane za pomocą efektownych wizualnie postaci i filmowej narracji, ból może nabrać dziwnie poetyckiego charakteru.
W rezultacie narracje te czasami sugerują – być może nieumyślnie – że pewne formy cierpienia są znaczące, a nawet godne podziwu, szczególnie gdy zdają się pobudzać kreatywność, indywidualność lub być źródłem artystycznej inspiracji.
Zmiana w mediach społecznościowych: od opowiadania historii do budowania własnej marki
Jak wspomniano wcześniej, niezamierzona gloryfikacja cierpienia pojawiła się najpierw w książkach i filmach, a następnie rozprzestrzeniła się w przestrzeniach internetowych, takich jak Tumblr. Jednak w dzisiejszym środowisku cyfrowym narracje te rozprzestrzeniają się znacznie szybciej za pośrednictwem platform takich jak TikTok. Jeśli filmy zasiały ziarno romantycznego smutku, TikTok zbudował szklarnię. Struktura platformy jest wyjątkowa: nie tylko pokazuje, co robią Twoi znajomi, ale także to, co algorytm postrzega w Twoim przypadku.
Dynamiczna struktura platformy stale dostarcza nowe treści w krótkich seriach, co często jest krytykowane za skrócenie czasu koncentracji uwagi. Co ważniejsze, algorytm rekomendacji TikToka został zaprojektowany tak, aby maksymalizować zaangażowanie, wyświetlając użytkownikom treści podobne do tych, które wcześniej oglądali lub z którymi wchodzili w interakcję. Rodzi to ważne pytanie: „Czy algorytm wykorzystuje wrażliwe tematy, takie jak choroby psychiczne?”
Naukowcy zauważyli, że niektóre estetyki – takie jak tzw. estetyka „smutnej dziewczyny” – często sprawdzają się szczególnie dobrze w internecie, ponieważ są bardzo bliskie i ekspresyjne emocjonalnie. Badania przeprowadzone przez Amnesty International i National Library of Medicine wzbudziły również obawy dotyczące tego, jak algorytm TikToka może szybko kierować młodych użytkowników ku powtarzającej się ekspozycji na treści depresyjne lub związane z samookaleczaniem. W symulowanych testach, kontom reprezentującym nastolatków wyświetlano ogromne ilości takich treści po zaledwie krótkim czasie interakcji, co sugeruje, że algorytmiczne kanały mogą tworzyć „królicze nory”, w których podobne motywy emocjonalne są wielokrotnie wzmacniane, potencjalnie zwiększając zaangażowanie.
W rezultacie wyrażanie smutku w sieci może czasem przekształcić się w formę cyfrowej tożsamości. Wrażliwość staje się nie tylko czymś, co dzielimy, aby okazać wsparcie, ale także czymś, co zyskuje widoczność, potwierdzenie i uwagę w systemie zaangażowania platformy.
Warto również zauważyć, że TikTok to nie tylko platforma do reklamowania marek, ale może również służyć jako źródło dochodu dla twórców dzięki programom takim jak TikTok Creator Rewards Program. Program ten nagradza twórców na podstawie wskaźników zaangażowania, takich jak liczba wyświetleń, polubień, udostępnień, repostów i wzrostu liczby obserwujących. Innymi słowy, im większą uwagę przyciąga film, tym większą wartość finansową zyskuje.
Platforma jest również stosunkowo młoda. Według danych Exploding Topics , użytkownicy w wieku 18–24 lat stanowią około 25,6% odbiorców TikToka, a osoby w wieku 25–34 lat około 32%. Należy jednak ostrożnie interpretować te dane. Rejestrując się na platformie, użytkownicy mogą łatwo podać błędny wiek, co oznacza, że rzeczywista liczba młodszych użytkowników może być wyższa. Niektóre alternatywne szacunki sugerują, że sama grupa wiekowa 10–19 lat może stanowić około jednej czwartej bazy użytkowników TikToka.
Biorąc pod uwagę, że platforma ma ponad dwa miliardy użytkowników na całym świecie, nawet ułamek tej widowni stanowi setki milionów młodych widzów. Stwarza to środowisko, w którym treści o silnym ładunku emocjonalnym – zwłaszcza filmy skupiające się na smutku, traumie lub wrażliwości – mogą przyciągnąć dużą publiczność. W systemie, w którym widoczność i dochody są ściśle powiązane z zaangażowaniem, twórcy mogą czuć się zmotywowani do tworzenia treści, które silnie rezonują z młodymi, podatnymi na wpływy odbiorcami.
Cykl wzmacniania smutku
Ludzie naturalnie poszukują sensu w swoich zmaganiach, ale w niektórych środowiskach smutek może żyć własnym życiem. Kiedy wyrażanie cierpienia zdobywa uwagę, pocieszenie lub uznanie, może ono powoli wplatać się w tożsamość człowieka. Z czasem tworzy to pętlę sprzężenia zwrotnego: im częściej smutek jest rozpoznawany i nagradzany, tym dłużej się utrzymuje, często długo po tym, jak źródło bólu zniknie.
Nie chodzi tu o udawanie czy wyolbrzymianie emocji. Psychologowie nazywają to teorią wzmocnienia – zachowania, które przyciągają uwagę lub są nagradzane, mają tendencję do powtarzania się. W praktyce oznacza to, że reakcje społeczne, nawet te z dobrymi intencjami, mogą nieświadomie wzmacniać określone wzorce emocjonalne. Przestrzenie internetowe, takie jak TikTok, Instagram i inne platformy społecznościowe, wzmacniają ten efekt: polubienia, komentarze i udostępnienia działają jak natychmiastowe wzmocnienie społeczne, zachęcając użytkowników do wyrażania swoich uczuć w sposób angażujący lub „zrozumiały”. Wkrótce to, co zaczęło się jako autentyczna wrażliwość, może stać się performatywne, a smutek – niegdyś prywatny i osobisty – może zacząć definiować tożsamość.
Widziałam to na własne oczy, rozmawiając z bliską przyjaciółką, która opisała „fazę depresji”, przez którą przeszła. Przyznała: „Nie byłam nieszczęśliwa ani przygnębiona, po prostu próbowałam przekonać samą siebie, że moje życie jest smutne”. Patrząc wstecz, uświadomiła sobie, że to nie była prawdziwa rozpacz – to wpływ społeczny wzmacniany przez nieustanny strumień kreowanego smutku w internecie. Jej doświadczenie pokazuje, jak głęboko cykl wzmocnień może kształtować emocje, nawet u osób, które poza tym są zdrowe i odporne.
Rozwiązania: współczucie bez gloryfikacji
Przerwanie cyklu wymaga świadomości, intencji i równowagi. Wsparcie i empatia powinny koncentrować się na uzdrowieniu, rozwoju i zrozumieniu, a nie na celebrowaniu cierpienia czy przekształcaniu go w walutę społeczną. Społeczności, zarówno online, jak i offline, mogą zapewnić pocieszenie bez estetyzacji bólu, zachęcając do stosowania strategii radzenia sobie, szukając profesjonalnej pomocy i pielęgnując znaczące relacje, zamiast udawać smutek dla uwagi.
Platformy i twórcy treści również ponoszą odpowiedzialność. Mogą priorytetowo traktować treści skupiające się na powrocie do zdrowia, ostrzeżenia o zagrożeniach i rzetelne informacje o zdrowiu psychicznym, zamiast postów mających na celu wyłącznie wzbudzenie zaangażowania. Algorytmy mogą być sterowane tak, aby wyróżniały treści zachęcające do nauki, empatii i wsparcia, zamiast wzmacniać stres.
Ostatecznie, prawdziwa empatia oznacza docenianie dobrostanu danej osoby ponad dramat jej zmagań. Świadomość zdrowia psychicznego powinna sprzyjać rekonwalescencji, odporności i szczerej rozmowie , a nie romantyzowaniu cierpienia. Rozumiejąc, jak uwaga, akceptacja i wsparcie społeczne kształtują wzorce emocjonalne, możemy zacząć wspierać młodych ludzi w sposób, który umożliwi im powrót do zdrowia, zamiast przekonywać ich, że ich smutek jest najważniejszą częścią ich tożsamości.
