"Psychische verdoving" en de grenzen van empathie
Tegelijkertijd kan de constante blootstelling aan online content over leed leiden tot apathie en passiviteit bij individuen, wat helemaal niet verwonderlijk is. Wanneer internetgebruikers herhaaldelijk beelden van massamoorden en geweld zien, kunnen hun emotionele systemen overbelast raken. Dit fenomeen werd beschreven door Paul Slovic, die observeerde dat empathie vaak afneemt naarmate het aantal slachtoffers toeneemt. Zoals hij uitlegt:
“Een enkel kind dat in een put valt of sterft van de honger, raakt ons diep en zet ons aan tot actie (en onze portemonnee). Maar zodra het aantal slachtoffers oploopt tot twee, neemt het medeleven – zowel emotioneel als gedragsmatig – af.”
De reden hiervoor ligt in het copingmechanisme van onze hersenen, beschreven als 'psychische verdoving' of 'compassiemoeheid'. Volgens dit fenomeen reageren mensen sterker op het lijden van één enkel, herkenbaar slachtoffer, terwijl hun reactie afneemt naarmate het aantal slachtoffers toeneemt. Grote aantallen slachtoffers bij rampen wekken zelden de emotionele betrokkenheid op die nodig is om tot actie aan te zetten, wat paradoxaal genoeg leidt tot minder compassie dan individuele verhalen.
Het is echter cruciaal om te benadrukken dat een reactie, of het uitblijven ervan, niet per se duidt op een gebrek aan zorg of morele onverschilligheid. Integendeel, het kan functioneren als een psychologisch afweermechanisme dat individuen helpt om te gaan met de constante blootstelling aan verontrustende inhoud; anders zouden de psychologische gevolgen ernstig zijn. Als online gebruikers de volle intensiteit van empathie zouden ervaren voor elk geval van lijden dat ze online tegenkomen, zouden ze al snel last krijgen van angst, stress, depressie en algehele emotionele uitputting.
Hoe algoritmes verontrustende inhoud versterken
De algoritmes van digitale platforms spelen zelf een cruciale rol. Sociale media zijn geen neutrale ruimtes waar informatie zomaar verschijnt; deze ecosystemen zijn ontworpen om de betrokkenheid te maximaliseren. Algoritmes geven prioriteit aan content die sterke reacties oproept, zoals woede, schok, wanhoop, angst of vrees, simpelweg omdat deze emoties ervoor zorgen dat gebruikers langer blijven scrollen. Daardoor komen gebruikers vaak verontrustende content tegen waar ze misschien niet bewust naar op zoek waren. Een onderzoek van het Youth Endowment Fund uit 2024 wees uit dat 70% van de tieners via sociale media werd blootgesteld aan geweld uit de echte wereld. Van hen gaf 25% aan dat de content hen door algoritmes werd opgedrongen in plaats van dat ze er bewust naar op zoek waren. Na verloop van tijd wordt blootstelling aan verontrustende content een routineonderdeel van het dagelijks leven, met gevolgen voor jonge en zich ontwikkelende geesten.
