De afgelopen tien jaar is onze manier van werken op een behoorlijk grote, zij het stille, manier veranderd. Het oude idee van een vaste baan bij één bedrijf, een betrouwbaar salaris en vaste werktijden wordt langzaam vervangen door iets flexibeler en meer gefragmenteerd. De belangrijkste drijfveer achter deze verandering is de gig-economie – in feite een groot aantal kortlopende banen, freelance opdrachten en diensten die je via apps kunt afnemen.
Voor veel jonge mensen die net beginnen, is dit niet zomaar een optie. Het is vaak waar hun carrière begint.
Online platforms zoals Uber, Deliveroo, Fiverr en Upwork hebben in feite wereldwijde markten gecreëerd waar mensen hun diensten kunnen aanbieden wanneer ze die nodig hebben. Of het nu gaat om grafisch ontwerp, programmeren, mensen rondrijden of eten bezorgen, talloze mensen maken nu deel uit van deze groeiende online arbeidsmarkt.
Volgens McKinsey & Company werkt een enorm aantal werknemers in de VS, tot wel 36%, als freelancer of op freelancebasis, hetzij als hoofdinkomen, hetzij als bijverdienste. Vergelijkbare trends duiken ook in heel Europa op, omdat deze digitale platforms de arbeidsmarkt voortdurend veranderen.
Voor Generatie Z, die in feite hun hele leven met internet is opgegroeid, brengt deze verandering zowel positieve dingen als nieuwe zorgen met zich mee.
De aantrekkingskracht van flexibiliteit
Een groot voordeel van de gig-economie voor jongeren is de flexibiliteit. In tegenstelling tot een reguliere baan, kunnen mensen bij gig-werk vaak zelf hun uren, werkplek en hoeveelheid werk bepalen.
Dit soort vrijheid is vooral aantrekkelijk voor studenten, pas afgestudeerden en mensen die net aan hun carrière beginnen. Het betekent dat ze verschillende projecten kunnen combineren, vaardigheden in diverse vakgebieden kunnen opdoen of hun hobby's kunnen nastreven, terwijl ze tegelijkertijd geld verdienen.
Bovendien ben je, omdat platformen voor freelance werk online zijn, niet gebonden aan samenwerking met mensen in je directe omgeving. Een freelance ontwerper op Cyprus kan bijvoorbeeld samenwerken met klanten in Londen, Berlijn of New York zonder ooit te hoeven verhuizen. De gig-economie heeft dus in feite wereldwijd banen gecreëerd, waardoor werk internationaler en meer verbonden is geworden.
Voor veel Gen Z'ers sluit deze opzet perfect aan bij wat ze belangrijk vinden: controle hebben, creatief zijn en een goede balans vinden tussen werk en privéleven, in plaats van alleen maar te streven naar baanzekerheid.
De uitdagingen die schuilgaan achter de flexibiliteit
Maar juist die dingen die mensen aantrekken tot gigwerk kunnen het ook wat onvoorspelbaar maken. In tegenstelling tot een vaste baan, biedt gigwerk meestal geen vast inkomen. Hoeveel je verdient, kan sterk variëren, afhankelijk van de vraag naar diensten, het aantal andere freelancers op het platform en hoe het systeem bepaalt wie de opdrachten krijgt.
Daarnaast missen gigwerkers vaak de gebruikelijke arbeidsbescherming. Ze worden doorgaans beschouwd als zelfstandige contractanten en niet als werknemers, waardoor ze mogelijk geen recht hebben op zaken als betaald verlof, ziektekostenverzekering of pensioenregeling.
Dan is er nog de hele kwestie van hoe algoritmes werken. Op veel platforms houden computerprogramma's werknemers in de gaten aan de hand van beoordelingen, reactiesnelheid en prestaties. Deze algoritmes kunnen van invloed zijn op hoeveel banen je te zien krijgt, welke banen je krijgt en zelfs hoeveel je verdient, en werknemers hebben meestal geen idee hoe ze werken.
Voor jongeren die hun financiën op orde proberen te krijgen, betekent deze mix van vrijheid en onzekerheid dat ze voortdurend balanceren tussen onafhankelijkheid en een gevoel van onzekerheid.
Het groeiende beleidsdebat
Nu de gig-economie groeit, wordt er onder wetgevers steeds vaker gesproken over hoe om te gaan met banen die via online platforms worden gevonden. In de EU wordt gediscussieerd over het versterken van de rechten en het bieden van betere sociale vangnetten aan platformwerkers.
Een belangrijke vraag is of deze gigwerkers als zelfstandigen moeten worden beschouwd of dat ze meer dezelfde voordelen moeten krijgen als reguliere werknemers. De uitkomst van deze discussie kan de toekomst van digitaal werken ingrijpend veranderen. Voorstanders van meer regelgeving stellen dat het belangrijk is om werknemers duidelijkere arbeidsrechten te geven, zodat ze minder snel instabiel worden of worden uitgebuit. Anderen vrezen juist dat te veel regels de vrijheid, die gigwerk zo aantrekkelijk maakt, zouden kunnen ondermijnen.
Een nieuwe generatie werknemers
Voor Generatie Z is de gig-economie niet zomaar een voorbijgaande hype op de arbeidsmarkt. Het is juist een teken van een grotere verschuiving in hoe mensen hun carrière vormgeven en ontdekken wie ze professioneel gezien zijn.
Werk vindt steeds vaker online plaats, spreidt zich uit en richt zich op specifieke projecten. In plaats van jarenlang bij één baan te blijven, combineren veel jongeren freelance opdrachten, contracten op afstand en kortlopende projecten.
Het is nog onduidelijk of deze opzet werknemers daadwerkelijk meer macht geeft of alleen maar tot nieuwe financiële zorgen leidt.
Maar één ding is zeker: de gig-economie verandert de manier waarop we tegenwoordig werken. Voor Generatie Z zal de echte uitdaging niet alleen zijn om te wennen aan deze nieuwe manier van werken, maar vooral om te ontdekken hoe ze er hun voordeel mee kunnen doen en een goede balans kunnen vinden tussen vrijheid en zekerheid op de lange termijn.