Op 26 februari zetten kijkers in heel Bosnië en Herzegovina hun televisies aan in de verwachting de gebruikelijke programmering van de enige nationale publieke omroep van het land, BHRT, te zien. In plaats daarvan kregen ze de volgende boodschap te zien op een zwart scherm :
"VANDAAG ZENDT BHRT ZIJN REGULIERE PROGRAMMA NIET UIT ," luidde het bericht.
Dit is een waarschuwing over de gevolgen van het uitblijven van een systemische oplossing en de mogelijke permanente sluiting van uw publieke omroep.
Zonder een spoedig besluit van de bevoegde instanties dreigt BHRT de blokkering van haar rekeningen en het stopzetten van haar kerntaak als openbare dienstverlening in het belang van de burgers.
Het nieuws wordt uitgezonden volgens het dagelijkse schema.
De radio- en televisieomroep van Bosnië en Herzegovina (BHRT) heeft een hele dag lang de reguliere programmering opgeschort. Dit was feitelijk de laatste in een reeks noodsignalen aan het publiek en de politieke elite. De reden was simpel en verwoestend: de instelling die de burgers van Bosnië en Herzegovina via radio, televisie en digitale platforms van informatie van publiek belang moet voorzien, dreigt binnenkort op te houden te bestaan.
Voor veel burgers was dit slechts de zoveelste episode in een bekende cyclus. Elk jaar of om de twee jaar duiken er waarschuwingen op dat BHRT op de rand van de afgrond staat. Salarissen worden niet uitbetaald. Rechtspraak stapelt zich op. Politici beloven oplossingen. De crisis gaat tijdelijk voorbij en het verhaal verdwijnt uit beeld – tot de volgende financiële deadline nadert.
Maar deze keer voelt het anders.
In een land dat zo politiek en institutioneel versnipperd is als Bosnië en Herzegovina, zou het verlies van de enige publieke omroep op staatsniveau meer betekenen dan alleen een mislukking voor de media; het zou een politieke en democratische mislukking zijn.
Een letterlijke deadline nadert snel.
De directe dreiging komt voort uit een schuld van ongeveer 22 miljoen KM (circa 11,25 miljoen euro) aan de European Broadcasting Union (EBU), die publieke omroepen in Europa, Noord-Afrika en delen van het Midden-Oosten verbindt en nieuws en live-evenementen levert. Als de schuld niet wordt afgelost, kunnen er beslagleggingsprocedures worden gestart om de rekeningen van BHRT te bevriezen, waardoor de activiteiten van de instelling feitelijk worden stilgelegd.
Dat alleen al zou ernstig zijn. Maar de schulden van de EBU vormen slechts een klein onderdeel van een veel grotere financiële ineenstorting.
De totale schulden van BHRT bedragen nu meer dan 100 miljoen converteerbare mark (ongeveer € 51 miljoen), inclusief onbetaalde belastingen, energierekeningen, verplichtingen jegens leveranciers en jarenlange onbetaalde pensioen- en ziektekostenpremies voor werknemers.
Voor de circa 700 mensen die er werken, is de crisis geen theoretische kwestie. Het is een persoonlijke zaak .
Volgens Merima Kurtović-Pašalić, de voorzitter van de vakbond BHRT, worstelen de werknemers al bijna twintig jaar elke maand met dezelfde vraag: Krijg ik mijn salaris wel?
"Ze werken in onzekerheid, een soort lijdensweg. Ze weten niet of en wanneer ze hun salaris en andere voordelen zullen ontvangen, en het is vooral verschrikkelijk omdat onze pensioenbijdragen al bijna tien jaar niet zijn betaald. De schuld aan de werknemers bedraagt nu meer dan 55 miljoen KM, gebaseerd op de bijdragen," aldus Kurtović-Pašalić.
De afgelopen jaren heeft BHRT herhaaldelijk geprobeerd het publiek de omstandigheden te laten zien waaronder haar medewerkers werken. In een bericht uit november 2025 bood de omroep excuses aan voor een tijdelijke signaalonderbreking, terwijl tegelijkertijd beelden werden getoond van een lekkend dak en ernstige waterschade in het hoofdkantoor.
Kurtović-Pašalić benadrukt de ernst van de situatie: "De overige omstandigheden zijn erg moeilijk, omdat we werken in een gebouw dat meer dan 40 jaar oud is, onze energiegeneratoren en liften uitvallen en we ons heel vaak in een situatie bevinden waarin we zelfs tijdens de uitvoering van het programma zelf moeten improviseren."
Met andere woorden, het voortbestaan van BHRT is niet alleen een kwestie van mediabeleid. Het is een kwestie van bestaanszekerheid.
De structurele disfunctie die aan de basis van de crisis ligt
Om te begrijpen waarom de crisis existentiële proporties heeft aangenomen, moet men de structuur van het publieke omroepstelsel van Bosnië en Herzegovina opnieuw bekijken – een structuur die de bredere politieke realiteit van het land weerspiegelt.
Bosnië en Herzegovina heeft drie publieke omroepen:
– Radio en televisie van Bosnië en Herzegovina (staatsniveau)
– Radio- en televisieomroep van de Federatie van Bosnië en Herzegovina
– Radiotelevisie van de Republika Srpska
Het systeem werd begin jaren 2000 opgezet door het Bureau van de Hoge Vertegenwoordiger en was bedoeld om het gefragmenteerde medialandschap uit de oorlogstijd te verenigen, met respect voor de complexe politieke structuur van het land. De Duitse publieke omroep, waar elke deelstaat een eigen publieke omroep heeft onder de paraplu van een nationale organisatie, werd als voorbeeld gebruikt.
Theoretisch gezien zou het financieringsmodel eenvoudig moeten zijn: een licentievergoeding die van huishoudens wordt geïnd, wordt verdeeld over de drie omroepen. In de praktijk is het echter een juridisch en politiek strijdveld geworden.
Sinds ten minste 2017 wordt RTRS ervan beschuldigd het wettelijk verplichte deel van de licentievergoedingen dat aan BHRT verschuldigd is, achter te houden, waardoor de staatsomroep tientallen miljoenen euro's misloopt en op de rand van een faillissement komt te staan.
Rechtspraak heeft herhaaldelijk bevestigd dat de gelden overgemaakt moeten worden. Toch blijft de uitvoering uit. Het resultaat is een paradox die uniek is voor Bosnië in zijn absurditeit: een staatsinstelling stort financieel in elkaar omdat een andere, door de overheid gefinancierde omroep weigert geld over te maken dat wettelijk verplicht is.
Een bijkomend probleem is de inning van de licentievergoeding zelf. Veel Kroatische huishoudens betalen de tv-licentievergoeding niet, wat door Kroatische partijen wordt omschreven als een gebrek aan vertegenwoordiging in de Bosnische media. Sterker nog, sinds 2019 is een separatistische Kroatische "publieke" omroep, Radio-Televisie van Herzeg-Bosnië (RTVHB; genoemd naar de Kroatische quasi-staat die tijdens de oorlog werd gevormd), volledig operationeel en gedeeltelijk gefinancierd door donaties van Kroatische burgers, hetzij via een donatie van 1,00 KM op de elektriciteitsrekening van Herzeg-Bosnië of via bankoverschrijvingen, en met de steun van gemeenten met een Kroatische meerderheid en directe steun van de Republiek Kroatië.
In haar missieverklaring stelt RTV HB het volgende:
“In onze huidige vorm zijn we opgericht als reactie op het gebrek aan systematisch ontworpen en op passende wijze uitgezonden inhoud over de geschiedenis, cultuur, economie, het onderwijs en de tradities van Kroaten in Bosnië en Herzegovina binnen de nieuwsprogramma's van de onderdelen van het publieke RTV-systeem van Bosnië en Herzegovina, oftewel binnen de bestaande omroepprogramma's in Bosnië en Herzegovina.
We zijn eigendom van 22 gemeenten, steden en kantons met een overwegend Kroatische bevolking. We zijn het enige publieke mediakanaal in de Kroatische taal dat, door middel van zijn werk, het gebrek aan media-aandacht in het Kroatisch probeert te compenseren.
We worden gefinancierd door de budgetten van onze oprichters, donaties, marketingactiviteiten en binnenlandse en internationale projecten. De regering van de Republiek Kroatië, via het Centraal Bureau voor Kroaten in het Buitenland, is een belangrijke ondersteuner van het werk van RTV.
Het is duidelijk dat de strakke politieke controle de basis vormt waarop de gehele Bosnische en Herzegovijnse samenleving rust, inclusief de publieke omroep. In zo'n omgeving is BHRT slechts een neveneffect geworden. In tegenstelling tot vergelijkbare zenders in andere Europese landen heeft BHRT een relatief laag kijkersaantal, waarschijnlijk te wijten aan de poging om een neutrale stem te blijven in een extreem gepolariseerd medialandschap.
Volgens Kurtović-Pašalić hebben vertegenwoordigers van de politieke partij Alliantie van Onafhankelijke Sociaaldemocraten (SNSD) consequent pogingen geblokkeerd om de financieringscrisis van BHRT binnen overheidsinstellingen op te lossen. In het Bosnische systeem van machtsdeling kan een dergelijke obstructie de besluitvorming volledig lamleggen.
Ondertussen is het mandaat van het bestuur van BHRT al verlopen en heeft de parlementaire kamer die verantwoordelijk is voor de benoeming van een nieuw bestuur moeite om te functioneren vanwege een politieke impasse.
Het verschil is dat de gevolgen dit keer letterlijk tot een stroomstoring kunnen leiden.
Wat zich nu ontvouwt, is niet langer een terugkerende financieringscrisis die tijdelijk kan worden opgelost. Het is een moment van institutionele verlamming dat zou kunnen leiden tot de volledige ineenstorting van een publieke omroep in een democratisch Europees land. Als dat gebeurt, zullen de gevolgen veel verder reiken dan één mediaorganisatie. De cruciale vraag is nu niet alleen of BHRT kan overleven, maar ook hoe de democratische infrastructuur van het land eruit zal zien als dat niet het geval is.