Live

Op 4 november leidde een politieke inval in de kantoren van de Europese Dienst voor Extern Handelen (EEAS) en het College van Europa tot de arrestatie van drie verdachten. Onder hen was de voormalige Hoge Vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken en huidige rector van het College van Europa, Federica Mogherini.

De Belgische politie heeft een inval gedaan bij de EEAS, het College van Europa in Brugge en in de privéwoning van Mogherini in België. Het onderzoek betreft vermeend misbruik van EU-gelden die verbonden zijn aan de diplomatieke academie die zij sinds de oprichting in 2022 leidt.

Naast haar werden ook Stefano Sannino, een ambtenaar van de Europese Commissie, en een medewerker van de universiteit aangehouden. Alle drie werden ondervraagd over vermoedelijke onregelmatigheden bij aanbestedingen, corruptie en belangenconflicten, hoewel er nog geen formele aanklachten zijn ingediend.

Politieke gevolgen in Polen

De zaak heeft de aandacht getrokken van Poolse politici, met name de oppositie, die wijzen op de vroegere professionele band tussen Mogherini en premier Donald Tusk. Tijdens haar ambtstermijn als EU-buitenlandchef (2014-2019) was Tusk voorzitter van de Europese Raad, wat nauwe samenwerking tussen beiden en frequente gezamenlijke vertegenwoordiging van de EU op internationaal niveau vereiste.

"Deze arrestatie legt de zwakte bloot van een systeem dat meer waarde hecht aan zijn imago dan aan verantwoording. EU-elites gedragen zich alsof ze alles kunnen doen, omdat niemand hen daadwerkelijk ter verantwoording roept," aldus Bartłomiej Pejo, parlementslid voor de Confederatie, op X. Hij deelde een foto van Tusk en Mogherini van een persconferentie uit 2014 waarin hun benoemingen werden aangekondigd.

Beata Szydło, Europarlementariër voor de PiS en voormalig premier, die Mogherini kende van topbijeenkomsten van de Europese Raad, bekritiseerde haar vanwege vermeende pro-Russische neigingen. Dit onderwerp was al onderwerp van discussie toen ze elf jaar geleden werd benoemd tot EU-buitenlandchef. Szydło deelde een foto van Mogherini tijdens een bezoek aan Moskou als Italiaans minister van Buitenlandse Zaken en noemde haar sarcastisch een "geweldig rolmodel".

Wie is Federica Mogherini?

Mogherini werd in 1973 in Rome geboren als dochter van een filmmaker en een decorontwerper. Ze begon haar politieke carrière bij de Italiaanse Communistische Partij, maar haar voornaamste interesse lag altijd bij de diplomatie, met name in het Midden-Oosten. In 2008 werd ze voor het eerst gekozen in de Kamer van Afgevaardigden als lid van de centrumlinkse Democratische Partij (PD).

In 2014, nadat Matteo Renzi premier van Italië was geworden, werd Mogherini benoemd tot minister van Buitenlandse Zaken. Ze werd daarmee de derde vrouw in de Italiaanse geschiedenis en de jongste ooit die deze functie bekleedde, op 40-jarige leeftijd. Later dat jaar steunde Renzi haar kandidatuur voor de functie van Hoge Vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid, een van de vier hoogste posities binnen de EU, ingesteld in het kader van het Verdrag van Lissabon.

Ondanks de sterke concurrentie van haar Poolse collega Radosław Sikorski voldeed Mogherini aan de eisen van de EU, die een vrouw en een socialist vereiste voor een van de topfuncties. Donald Tusk zou Sikorski's verlies hebben bekritiseerd door op te merken dat zijn enige nadelen waren… dat hij geen vrouw was en geen socialist.

Nauwe samenwerking met Tusk

De nominatie van Mogherini stuitte op weerstand in delen van Europa, vooral vanwege haar vermeende milde houding ten opzichte van Moskou, die door velen werd geïnterpreteerd als pro-Russisch. Onder de eerste sceptici bevond zich de toenmalige Litouwse president Dalia Grybauskaitė.

In de zomer van 2014 stonden de EU-leiders voor een keuze: ofwel de socialistische Helle Thorning-Schmidt benoemen tot voorzitter van de Europese Raad en Sikorski tot EU-buitenlandchef, ofwel Tusk en Mogherini voor deze functies. Ze kozen voor de laatste optie.

Na de persconferentie waarin hun benoemingen werden aangekondigd, noemde het Duitse Spiegel hen een "prachtig Europees paar", terwijl de Finse premier Alexander Stubb voorspelde dat ze een "dynamisch duo" zouden vormen, hoewel spanningen over het Kremlinbeleid wel werden verwacht.

Tusk maakte zich geen zorgen over de samenwerking met een minder ervaren collega. "Het is natuurlijk dat verschillende staten en politici verschillende gevoeligheden en standpunten hebben ten aanzien van de kandidaturen van Mogherini en mij", zei hij . "Voor mij is het belangrijkste na onze benoemingen dat we samen een beleid ontwikkelen ten aanzien van het conflict tussen Oekraïne en Rusland dat gedurfd, maar niet radicaal is."

Mogherini verdedigde haar standpunt over Rusland en benadrukte dat het overeenkwam met de opvattingen van andere Europese leiders.

Iran-akkoord, wereldstrategie, EU-defensie

Tijdens hun vijf jaar samen in Brussel wisten Tusk en Mogherini zelfs over de meest controversiële kwesties tot overeenstemming te komen.

Een van Mogherini's belangrijkste prestaties was het afronden van de onderhandelingen over het nucleaire akkoord met Iran in 2015, dat werd bemiddeld door de VS, China, Rusland, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk onder auspiciën van de EU. Het akkoord bleek echter fragiel en stortte in 2018 in nadat de nieuwe Amerikaanse regering onder Donald Trump zich terugtrok.

In 2016 presenteerde Mogherini een nieuwe EU-wereldstrategie , het meest recente en nog steeds officiële leidende document voor het buitenlands beleid van de EU.

Een andere prestatie was de lancering van de Permanente Gestructureerde Samenwerking van de EU (PESCO) op het gebied van defensie en veiligheid in het najaar van 2017. Een obstakel vormde de toenmalige Poolse minister van Defensie, Antoni Macierewicz, die pas na moeizame onderhandelingen met minister van Buitenlandse Zaken Witold Waszczykowski instemde met de deelname van Polen.

Hoewel het politieke imago van Mogherini minder controversieel was dan dat van Tusk, kreeg ze wel kritiek te verduren, bijvoorbeeld tijdens een persconferentie in 2016 na de aanslagen in Brussel, toen ze haar tranen niet kon bedwingen. "Op dit moment wedijveren terroristische groeperingen over de hele wereld om Federica Mogherini als eerste aan het huilen te krijgen", grapte Janusz Korwin-Mikke.

Rector in handboeien – wat volgt er nu?

Na haar aftreden in 2019 had Mogherini geen vooruitzichten meer om terug te keren naar de binnenlandse politiek. Zelfs Matteo Renzi, die haar ooit als zijn rechterhand had beschouwd, nam afstand van haar en beweerde dat ze "niet aan de verwachtingen voldeed" en dat haar invloed op het EU-beleid "vrijwel nihil" was.

Herman Van Rompuy, de voorganger van Tusk als voorzitter van de Europese Raad, steunde haar kandidatuur voor rector van het College van Europa.

Ondanks kritiek op haar late sollicitatie en gebrek aan ervaring in de onderwijssector, werd Mogherini in 2020 benoemd tot rector, en haar mandaat werd dit jaar met nog eens vijf jaar verlengd.

Het huidige corruptieonderzoek rond de nieuwe diplomatieke academie is de eerste serieuze smet op het blazoen van de Italiaanse politica. Zal ze erin slagen haar naam te zuiveren en haar reputatie te herstellen, of is dit het begin van het einde van haar roemrijke carrière? Dat zullen we de komende weken zien.

Geschreven door

Geef het gesprek vorm

Heb je iets toe te voegen aan dit verhaal? Heb je ideeën voor interviews of invalshoeken die we moeten verkennen? Laat het ons weten als je een vervolg wilt schrijven, een tegengeluid wilt laten horen of een soortgelijk verhaal wilt delen.

Een tegenargument schrijven Een gerelateerd artikel schrijven