Anemoia: nostalgie naar het verleden of een noodkreet?

Heb je ooit de drang gevoeld om in het verleden te leven? Misschien naar de tijd dat je ouders of grootouders tiener waren? Of misschien naar een specifieke periode waarin je favoriete personages uit een tv-serie leven? In dat geval is de kans groot dat je last hebt van anemoia. De term "anemoia" werd in 2012 bedacht door de Amerikaanse auteur en neoloog John Koenig. Het verwijst naar een gevoel van nostalgie naar een tijd of plaats die je nooit in het echt hebt meegemaakt. De laatste jaren is Generatie Z – mensen geboren tussen 1997 en 2012 – met dit gevoel bekend geraakt. Hoewel het misschien lijkt op een simpele waardering voor hoe het verleden in de media wordt weergegeven of door oudere familieleden wordt beschreven, kan anemoia het gevolg zijn van ontevredenheid met de moderne wereld.

Te veel schermtijd

Een van de redenen waarom jongeren naar het verleden verlangen, is de evolutie van technologie. De hersenen van tieners worden "vervuild" door een constante stroom informatie, en de opkomst van snelle video's heeft een negatieve invloed op ieders concentratievermogen. Hoewel een digitale detox altijd een optie is, worden deze technologieën en apps gebruikt op school en op de werkvloer. In Letland gebruiken bijvoorbeeld alle scholen momenteel een specifieke leerwebsite met de theorie van alle schoolvakken. Hoewel het geweldig is om een ​​leerplatform te hebben, gebruiken veel docenten het tijdens hun lessen om toetsen en huiswerk te maken. Studenten krijgen niet alleen te maken met technische problemen, zoals het systeem dat correcte antwoorden niet accepteert, maar het zorgt ook voor meer schermtijd in het dagelijks leven van de gemiddelde student. Een ander voorbeeld uit de praktijk is dat docenten soms boeken digitaal versturen, omdat niet alle scholen over het benodigde materiaal beschikken. De jaren 80 – een decennium dat vaak geromantiseerd wordt door tieners – boden daarentegen een wereld zonder mobiele telefoons, waar mensen meer in het moment leefden en ervan genoten. Lesmateriaal was beschikbaar in papieren vorm en niemand had last van vermoeide ogen door het scherm van zijn of haar mobiele telefoon.

Behoefte aan verbinding

Een andere factor is de afname van sociale interacties. De populariteit van sociale media betekent dat leeftijdsgenoten vaak via tekstberichten communiceren in plaats van met elkaar te praten. Sommige scholen in Letland en andere Europese landen worstelen met het probleem dat kinderen hun telefoon gebruiken tijdens de lunchpauze en zelfs tijdens de les. Het kan voorkomen dat kinderen naast elkaar staan, maar hun ogen niet eens opheffen van de kleurrijke animaties op hun telefoon. Wanneer kinderen verslaafd raken aan dit apparaat, hebben ze vaak ook problemen in hun tienerjaren, wanneer ze influencers en beroemdheden gaan bewonderen. Dit leidt vaak tot depressie, omdat tieners door de levens van anderen scrollen in plaats van hun eigen levenservaringen op te doen.

Kunstmatig is niet altijd gunstig.

Bovendien heeft sociale media mensen nieuwe vormen van anoniem pesten gegeven, een probleem dat is verergerd door de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI). Het gebruik van AI om 'deepfakes' te creëren en desinformatie te verspreiden heeft het vertrouwen van mensen geschaad, waardoor velen de realiteit van alles wat ze online zien in twijfel trekken. Scholen investeren in AI-detectoren, wat in eerste instantie misschien een goed idee lijkt, maar ze zijn niet altijd betrouwbaar. Sommige tieners, vooral diegenen die van plan zijn te gaan studeren, raken in paniek omdat ze bang zijn dat hun eindexamenwerk als AI-werk wordt herkend vanwege een spelfout of de manier waarop ze hun zinnen hebben geformuleerd. Dit zorgt ervoor dat ambitieuze tieners met studieplannen het liefst zouden willen roepen: "Had ik maar dat AI niet bestond!".

Het popcultuureffect

Anemoia wordt ook veroorzaakt door een obsessie met esthetiek. Populaire media promoten vaak een gestileerde versie van een specifieke periode. Zo wekte de serie Stranger Things een intense interesse in de jaren 80 op, met de focus op kleurrijke mode, opvallende kapsels en een zorgeloze houding. Meer recent zagen we een voorbeeld van simpele nostalgie aan het begin van 2026, toen iedereen voorspelde dat het jaar het nieuwe 2016 zou worden – een jaar met kenmerken zoals Instagramfoto's met een roze tint en een geromantiseerde droom van een autorit door Los Angeles. Zelfs beroemdheden, en hun fans, vertonen tekenen van anemoia. Een voorbeeld hiervan is Lana Del Rey. Hoewel ze in 1985 is geboren, weerspiegelen haar liedjes vaak de esthetiek van de periodes tussen de jaren 20 en 60. Van Gatsby-achtige elementen tot "Old Hollywood"-beelden in haar muziek, nodigt ze haar fans uit om samen het verleden te romantiseren. Voor jongere mensen kan hetzelfde gevoel ontstaan ​​bij het luisteren naar Britney Spears. Zij wordt beschouwd als een icoon van eind jaren 90 en begin jaren 2000 en de belichaming van de Y2K-esthetiek. Ze droeg kleurrijke crop tops en laag uitgesneden jeans en liet zien hoe mode kleurrijk en interessant kan zijn. Tegenwoordig zorgen veel modetrends ervoor dat mensen er identiek uitzien. Hoe vaak heb je een tienermeisje gezien met een zwart topje en een blauwe, hoog uitgesneden, wijde jeans? Waarschijnlijk vaker dan één keer. Hierdoor beginnen mensen hun eigen stijl te vinden en kopen ze zelfs vintage of tweedehands kleding om zichzelf terug te vinden. Dit is een van de oplossingen voor het probleem en mogelijk ook een van de redenen waarom anemie een positieve impact op de wereld heeft.

Hoofdprobleem – romantisering

Het belangrijkste probleem dat moet worden aangepakt, is de romantisering. Het is noodzakelijk dat jongeren beseffen dat elk tijdperk zijn eigen voor- en nadelen heeft. Media zijn er vaak op gericht om ons onze omgeving te laten vergeten en ons een beter gevoel te geven, in plaats van historisch accurate feiten te presenteren.

Anemie is echter niet per se negatief. Het kan mensen helpen te ontdekken wat er in hun leven ontbreekt. Veel tieners herwinnen tegenwoordig hun vrijheid door sociale media te verwijderen en analoge technologie te omarmen. Door instantcamera's te gebruiken, dagboeken bij te houden, fysieke brieven te schrijven of over te stappen op klaptelefoons, vinden ze manieren om in het echte leven te communiceren en authentieke ervaringen op te doen. Het is ook belangrijk om te vermelden dat veel van de problemen door tieners zelf worden veroorzaakt en net zo makkelijk op te lossen zijn, bijvoorbeeld door vrienden in het echt te ontmoeten in plaats van te appen, een eigen stijl te ontwikkelen in plaats van te dragen wat op dat moment 'in' is, enzovoort.

Bronnen:

Holzmann, M. (2023). Verlangen naar wat men nooit gekend heeft: Onderzoek naar de invloed van anemoia, nostalgie en optimisme op de stemming (Bachelorscriptie, Universiteit Groningen). Geraadpleegd via: https://gmwpublic.studenttheses.ub.rug.nl/2235/1/Anemoia_MiraHolzmann_Meerholz_BachelorThesis.pdf

Foto door Esra Nur Kalay. Pexels.com: https://www.pexels.com/photo/various-vintage-products-selling-in-shop-7543679/

Koenig, J. Anemoia. Het woordenboek van obscure smarten. Geraadpleegd via: https://www.thedictionaryofobscuresorrows.com/concept/anemoia

Kulczynski, A., & Hook, M. (2024, 13 februari). De kracht van nostalgie: Hoe vintage typografie emotionele banden kan smeden, attitudes kan beïnvloeden en de betalingsbereidheid kan verhogen. American Marketing Association. Geraadpleegd via: https://www.ama.org/2024/02/13/the-power-of-nostalgia-how-vintage-typography-can-build-emotional-connections-influence-attitudes-and-boost-willingness-to-pay/

Lenhart, A., Ling, R., Campbell, S., & Purcell, K. (2010, 20 april). Tieners en mobiele telefoons. Pew Research Center. Geraadpleegd via: https://www.pewresearch.org/internet/2010/04/20/teens-and-mobile-phones/