De crisis die in deel I wordt beschreven, vindt zijn oorsprong in een combinatie van oplopende schulden, onopgeloste juridische verplichtingen en een langdurige politieke impasse. Bosnië en Herzegovina – een land met drie samenstellende bevolkingsgroepen, Bosniakken, Serviërs en Kroaten – kent bovendien een sterk gefragmenteerd medialandschap, gevormd door drie parallelle narratieven en nationalistische politiek.
Na jaren van tijdelijke oplossingen en herhaalde waarschuwingen staat BHRT, de enige staatsomroep van Bosnië en Herzegovina die alle burgers vertegenwoordigt, nu voor de reële mogelijkheid van een totale sluiting.
Meer dan televisie
Voor veel jongere burgers die zijn opgegroeid met streamingdiensten en sociale media, lijkt het verdwijnen van een traditionele televisiezender misschien niet catastrofaal.
Maar BHRT is niet zomaar een tv-kanaal.
De omroep onderhoudt de transmissie-infrastructuur in het hele land, inclusief netwerken van zenders die de telecommunicatiesystemen ondersteunen die door diverse overheidsinstellingen worden gebruikt. Volgens vakbondsvertegenwoordigers vormen deze systemen ook de basis voor diensten die worden gebruikt door de strijdkrachten, de grenspolitie en identificatiebureaus.
Als BHRT zou instorten, zouden de gevolgen veel verder reiken dan alleen de journalistiek.
Internationale organisaties hebben al gewaarschuwd voor de bredere gevolgen. De EBU en diverse internationale mediagroepen hebben de mogelijke sluiting omschreven als "een crisis voor de persvrijheid, maar ook als een veiligheidsrisico met regionale implicaties."
Er is ook een bredere Europese dimensie. De Europese Unie heeft herhaaldelijk benadrukt dat een functionerend publiek omroepstelsel een van de belangrijkste democratische voorwaarden is voor Bosnië en Herzegovina op weg naar EU-lidmaatschap. Ironisch genoeg zou het land binnenkort de enige staat in Europa kunnen worden zonder nationale publieke omroep. [1]
Het laatste redmiddel: internationale interventie
Geconfronteerd met institutionele verlamming heeft de vakbond van BHRT zich herhaaldelijk gewend tot de enige autoriteit in Bosnië die in staat is de politieke impasse te doorbreken: het Bureau van de Hoge Vertegenwoordiger (OHR), een internationale bemiddelaar.
Met behulp van de zogenaamde Bonn-bevoegdheden heeft de Hoge Vertegenwoordiger de bevoegdheid om beslissingen op te leggen wanneer nationale instellingen nalaten te handelen. Dergelijke interventies zijn in het verleden gebruikt om grote politieke conflicten op te lossen. Voor veel BHRT-medewerkers lijkt het nu het enige overgebleven mechanisme dat de omroep nog kan redden.
Tot nu toe heeft de Hoge Vertegenwoordiger geweigerd actie te ondernemen en verklaard dat de verantwoordelijkheid uitsluitend bij Bosnische politici zou moeten liggen.
Wil het politieke systeem van Bosnië en Herzegovina eigenlijk wel een publieke omroep op staatsniveau?
Voor nationalistische partijen in het hele politieke spectrum van het land dienen op entiteiten gebaseerde media vaak als handigere platforms om hun eigen agenda's te promoten. Een verenigde publieke omroep – theoretisch onafhankelijk en gericht op burgers van alle etnische achtergronden – past niet goed in een systeem dat is gestructureerd rond etnische verdeeldheid.
Deze spanning bestaat al sinds de oprichting van BHRT. Maar nu de financiële druk toeneemt en de institutionele verwaarlozing voortduurt, is de mogelijkheid dat de omroep simpelweg verdwijnt niet langer ondenkbaar.
Mocht BHRT uiteindelijk uit de lucht vallen, dan zal Bosnië en Herzegovina niet zonder media komen te zitten. Commerciële radio- en televisiestations zullen blijven uitzenden. Sociale media zullen vol content blijven. Politieke boodschappen zullen, zoals altijd, hun weg vinden.
Wat mogelijk verdwijnt, is iets veel subtielers: een gedeelde nationale ruimte voor informatie, onderwijs en entertainment. Publieke omroepen functioneren, in het beste geval, als maatschappelijke infrastructuur – instellingen die bedoeld zijn om burgers te dienen in plaats van politieke partijen, adverteerders of algoritmes.
Of BHRT altijd aan dat ideaal heeft voldaan, is discutabel, maar als de omroep volledig verdwijnt, verliest Bosnië en Herzegovina een van de weinige overgebleven instellingen die ontworpen zijn om het land als geheel aan te spreken. En in een politiek systeem waar bijna alles verdeeld is, kan dat verlies ingrijpender zijn dan velen beseffen. De verdwijning zou niet alleen het verlies van een omroep betekenen, maar ook een verdere fragmentatie van de publieke ruimte en een verzwakking van de democratische cohesie in Bosnië en Herzegovina.
[1] Liechtenstein heeft zijn publieke omroep in 2025 na een referendum gesloten.