Foto door Daniel Kružík: pexels.com
In 2021 wendden Europeanen zich tot de EU voor economisch herstel en een kader van solidariteit om kennis, middelen en collectieve respons te coördineren tijdens en na de pandemie.
Tegenwoordig zoeken ze er bescherming in een veel bredere zin. Nu de onderhandelingen over de begroting voor 2028-2034 van start gaan , laat een vergelijking met de publieke opinie van nu en vóór het vorige financiële kader een verschuiving zien van crisisgedreven verwachtingen van economische bescherming naar een bredere vraag naar veiligheid, stabiliteit en controle in een steeds onzekerdere wereld.
Een vergelijkende blik op de Europese publieke opinie
Nu de Europese Unie haar volgende meerjarenbegroting voor 2028-2034 voorbereidt, biedt de publieke opinie een onthullende momentopname van hoe burgers de wereld zien, prioriteiten stellen en verwachtingen hebben van de Europese Unie.
Het biedt ook de gelegenheid om te vergelijken hoe dit begrip en deze doelstellingen zich in de twee begrotingscycli hebben ontwikkeld.
Een bredere definitie van bescherming
Wat duidelijk naar voren komt in de Europese publieke opinie is dat bescherming niet langer beperkt is tot militaire verdediging, maar zich uitstrekt tot economische veerkracht, energiezekerheid, digitale veiligheid en het vermogen van instellingen om te reageren op overlappende crises. Meer specifiek geeft de meerderheid van de Europeanen aan zich 'zeer bezorgd' te maken over een reeks veiligheids- en beveiligingskwesties, te beginnen met actieve conflicten en oorlogen in de buurt van de Europese Unie (72%), terrorisme (67%), natuurrampen verergerd door klimaatverandering (66%), cyberaanvallen vanuit niet-EU-landen (66%) en ongecontroleerde migratiestromen (65%).
Bron: Eurobarometer EP-enquête najaar 2025
De meest recente Eurobarometer 2025 laat een Unie zien die opereert in een wezenlijk andere omgeving dan vijf jaar geleden. Waar de vorige begrotingscyclus werd onderhandeld in de schaduw van een wereldwijde gezondheidscrisis, vinden de huidige besprekingen plaats te midden van geopolitieke instabiliteit , economische onzekerheid en een meergefragmenteerd informatielandschap .
De prioriteiten van de burgers zijn dienovereenkomstig verschoven. Veiligheid in de breedste zin van het woord staat nu centraal in de publieke belangstelling. Een meerderheid van de Europeanen wil dat de EU een grotere rol speelt in hun bescherming tegen mondiale crises, waarbij betaalbaarheid, economische concurrentiekracht en defensie en veiligheid als belangrijke actiegebieden worden aangemerkt.
Bron: Eurobarometer EP-enquête najaar 2025
De opkomst van het 'digitale'
Tegelijkertijd is de aard van de waargenomen bedreigingen veranderd . Naast traditionele zorgen zoals conflicten en terrorisme, maken burgers zich eveneens grote zorgen over desinformatie (69%), haatzaaiende taal (68%), nepcontent gegenereerd door AI (68%) en gegevensbescherming (68%). Deze cijfers wijzen op een groeiend besef dat veiligheid steeds meer verbonden is met het digitale domein en dat de EU een rol te spelen heeft op al deze vlakken.
Bron: Eurobarometer EP-enquête najaar 2025
Dit staat in schril contrast met de context van het vorige meerjarige financiële kader (2021-2027). Eind 2020 werd het publieke sentiment overweldigend bepaald door de Covid-19-pandemie. Economische angst domineerde, waarbij 53% van de Europeanen verwachtte dat hun nationale economie zou verslechteren. De reactie van de EU, met name het herstelplan van € 1,8 biljoen, was daarom cruciaal voor de publieke verwachtingen: 72% geloofde dat het het economisch herstel zou ondersteunen.
Bron: Eurobarometer Parlemeter 2020
Van solidariteit naar een verenigde Europese stem
Tijdens de pandemie stonden solidariteit en sociale bescherming centraal. Burgers beschouwden de strijd tegen armoede en ongelijkheid (48%) als de belangrijkste prioriteit van het Europees Parlement, terwijl de steun voor het EU-lidmaatschap een historisch hoogtepunt bereikte. De crisis versterkte het beeld van de EU als economische stabilisator, een rol die haar legitimiteit verstevigde.
Bron: Eurobarometer Parlemeter 2020
Ook vandaag de dag blijft die economische dimensie belangrijk, maar is op zichzelf niet langer voldoende. De verandering in prioriteiten weerspiegelt een bredere transformatie: van een Unie die geacht werd de bestaanszekerheid te beschermen tijdens een gezondheidscrisis naar een Unie die geacht wordt complexe, onderling verbonden risico's het hoofd te bieden. De oorlog in Oekraïne, instabiliteit in buurlanden in combinatie met volatiele energiemarkten, zoals de oorlog in Iran en de stijging van de energieprijzen, en hybride dreigingen hebben de urgentie voor burgers opnieuw gedefinieerd.
Ondanks deze verschuiving blijft één element consistent in beide eurobarometers : een sterke oproep tot eenheid en daadkracht, aangezien 89% vindt dat lidstaten eensgezinder moeten optreden, terwijl 86% wil dat de EU een sterkere stem op wereldniveau laat horen.
Tegelijkertijd blijft het vertrouwen in de Unie relatief sterk, met 62% die positief tegenover het lidmaatschap staat, op hetzelfde niveau als de historisch hoge steun tijdens de pandemie. Vooral jonge Europeanen blijven een hoge mate van steun en optimisme uiten.
Bron: Eurobarometer EP-enquête najaar 2025
Wat dit betekent voor de volgende begroting van Europa.
De vergelijking tussen de twee Eurobarometers laat een verschuiving zien in de definitie van veiligheid. In 2020 betekende bescherming economisch herstel en volksgezondheid. In 2025 omvat het defensie, informatie-integriteit, energiestabiliteit en institutioneel vertrouwen.
Voor beleidsmakers vormt deze ontwikkeling een duidelijke uitdaging: de volgende EU-begroting afstemmen op een publiek dat de verbanden tussen crises ziet en deze plaatst in een breder, eveneens onderling verbonden kader, een kader dat zowel onmiddellijke actie als een raamwerk voor veerkracht op lange termijn vereist.