Begin maart publiceerde de EU haar eerste strategiedocument over het thema 'intergenerationele rechtvaardigheid'. Het is een nogal abstracte term en het idee is wellicht nieuw voor veel lezers, maar hier wordt al enige tijd aan gewerkt. In 2024 ondertekende de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een ' Pact voor de Toekomst ' en stemde zij in met de aanname van een ' Verklaring over Toekomstige Generaties '. De Commissie Ursula von der Leyen telt nu ook de commissaris voor intergenerationele rechtvaardigheid, Glenn Micallef , een Maltese politicus (wiens mandaat ook Jeugd, Cultuur en Sport omvat). Zijn missie is ervoor te zorgen dat het EU-beleid de belangen van 'huidige en toekomstige generaties ' beschermt (4). In zekere zin is het verbeteren van de toekomst natuurlijk het doel van vrijwel al het beleid, met name van internationale organisaties zoals de EU. Waarom is een 'strategie voor intergenerationele rechtvaardigheid' dan überhaupt nodig?
In 2025 veranderde de hashtag #Nicolasquipaie van een virale grap in een politieke strijdkreet op Franse sociale media: de meme, die zijn oorsprong vindt op X (voorheen Twitter), toont een jonge millennial uit de middenklasse, Nicolas, die van metro naar werk naar dodo gaat en vervolgens zwaar wordt belast om de pensioenen van Chantal en Bernard te betalen – de stereotype babyboomers.
Ondertussen werd de aankondiging van de Britse minister van Financiën, Rachel Reeves, dat de salarisdrempel voor de terugbetaling van studieleningen (het bedrag dat je moet verdienen voordat je je studieschuld aan de staat moet terugbetalen) drie jaar lang bevroren zou blijven in plaats van jaarlijks te stijgen om de inflatie te weerspiegelen, met een enorme golf van protest ontvangen .
Als de EU en haar belangrijkste politici de toenemende ontevredenheid onder jongeren in de gaten houden, is hun bezorgdheid terecht. Wanneer jongeren wel gaan stemmen – zij het in lagere aantallen dan oudere generaties – geven ze de voorkeur aan anti-establishment- en populistische partijen, zowel links als rechts, die vaak aansluiten bij de algemene scepsis ten aanzien van het Europese project. Het is moeilijk om dit los te zien van een groeiend gevoel onder jongeren – met name online geuit – dat we er bekaaid vanaf komen.
Wat levert het jongeren op om de EU te verlaten?
Het sociaal contract is een theorie die het meest wordt geassocieerd met de Franse politieke filosoof Jean-Jacques Rousseau. Het verwijst naar het idee dat wij als burgers een zekere mate van vrijheid opgeven en de staat de legitimiteit geven om beslissingen voor ons te nemen, in ruil voor bepaalde voordelen, zoals veiligheid, die we niet zelf zouden kunnen verkrijgen. Decennialang neigden jongere mensen consequent naar pro-EU-sentimenten en spraken ze overweldigend meer steun uit voor EU-uitbreiding dan oudere generaties.
Maar de voordelen die jongeren momenteel naar eigen zeggen uit de EU halen, zullen over een aantal jaren wellicht niet voldoende zijn om het toenemende nationalisme en rechts-populisme tegen te gaan.
Als jongeren bijvoorbeeld gevraagd worden naar wat ze waarderen aan de EU, noemen ze overweldigend het vrije verkeer van personen. Programma's zoals het enorm populaire Erasmusprogramma zijn uitstekend geschikt om studenten de waarde van het Europees burgerschap te laten zien. De mogelijkheid om zonder visum te reizen of in het buitenland te studeren, is minder aantrekkelijk zodra studenten ouder worden en een fulltime baan hebben. Oudere generaties zijn daarentegen minder voorstander van verdere Europese integratie; in een onderzoek uit 2025 steunde 66% van Generatie Z verdere integratie, tegenover slechts 55% van de babyboomers. Tegelijkertijd is de kosten van levensonderhoud een steeds grotere zorg geworden in peilingen, iets wat alleen maar stressvoller wordt naarmate we ouder worden – en iets wat populistische politici zoals Nigel Farage succesvol hebben ingezet tijdens de Brexit-campagne om euroscepticisme aan te wakkeren. De nieuwe strategie is mogelijk een reactie op een potentiële existentiële dreiging: wat gebeurt er als jongeren vinden dat hun nationale regeringen – of de EU – zich niet aan de afspraken van het sociale contract houden?
Jouw geld en jouw leven
In de context van geopolitieke instabiliteit, een stijging van de jeugdwerkloosheid in Europa die steeds vaker – zij het niet altijd terecht – wordt toegeschreven aan AI, en een toename van extreemrechtse sentimenten en radicalisering online wereldwijd, is het logisch dat de EU jongeren wil laten zien dat ze voor hen opkomt.
De nieuwe strategie belooft een reeks nieuwe maatregelen, waaronder een routekaart voor een langer leven die (via beleid ter bevordering van gezond ouder worden) de druk op onze gezondheidszorgsystemen kan verlichten, en meer middelen voor digitalisering op de lange termijn en de ethische toepassing van AI. De EU hoopt dat toekomstgerichte beleidspakketten zoals deze, die volledig gericht zijn op planning voor de lange termijn, het kortetermijndenken dat zo kenmerkend is voor de Europese politiek, kunnen tegengaan. (Wanneer stemmenjacht betekent dat het beleid hoogstens elke vijf jaar wordt aangepast, is het moeilijk om lidstaten te overtuigen zich te committeren aan plannen voor meerdere generaties.)
Ondanks dit alles lijken er twee belangrijke gebieden te zijn waar de Europese Commissie erkent dat toekomstige generaties er onvermijdelijk slechter aan toe zullen zijn, ongeacht welk beleid ze voeren. Het eerste is ons klimaat; het tweede is onze economie. Het is intuïtief dat klimaatverandering de levens van Generatie Z en Generatie Alpha onevenredig zal beïnvloeden; wij zullen degenen zijn die te maken krijgen met grondstoffenschaarste, extreem weer en een minder gastvrije planeet in de komende decennia, en het Europees Milieuagentschap (EEA) meldt dat de economische verliezen als gevolg van extreem weer en klimaatgebeurtenissen in de miljarden lopen .
Onze economische vooruitzichten worden ondertussen overschaduwd door de demografische transitie: mensen leven langer en krijgen minder kinderen. Dit betekent dat een steeds groter deel van de bevolking niet werkt of geen werk zoekt, en dat zij meer zorg en ondersteuning nodig hebben van de overheidsinfrastructuur op het gebied van gezondheidszorg en financiën. Voor ons jongeren is de demografische transitie slecht nieuws: het belasten van jonge professionals zoals de social media-superster Nicolas is hoe staten tegemoetkomen aan de behoeften van gepensioneerden. Bovendien moeten overheden met beperkte middelen mogelijk kiezen tussen het ondersteunen van gepensioneerden en andere publiek gefinancierde projecten die anders ten goede zouden komen aan jongeren.
Burgerparticipatie: het nieuwe plan van de EU
Het lijkt erop dat de EU, zelfs na de aankondiging van een nieuwe strategie voor intergenerationele rechtvaardigheid, erkent dat de daadwerkelijke veranderingen die ze kunnen doorvoeren fundamenteel beperkt zijn. Dat is niet bepaald vrolijk nieuws. Toch moeten we deze nieuwe inzet voor het principe van intergenerationele rechtvaardigheid verwelkomen – als je jong, Europees en politiek gemotiveerd bent, beschouw dit strategiedocument dan als een signaal dat er waarschijnlijk meer financiering, aandacht en kansen voor je in het verschiet liggen.
Plannen om de stemapathie onder jongeren tegen te gaan, zullen de komende jaren waarschijnlijk op meer steun in de hele EU kunnen rekenen. De Commissie heeft zich al gecommitteerd aan een aantal initiatieven, waaronder de oprichting van een Demografisch Forum, een nieuw initiatief "Stemmen van de Toekomst", de uitbreiding van de viering van de "Dag van de Intergenerationele Gelijkheid" (16 november) en de integratie van een jeugdfocus in bestaande programma's zoals het Nieuwe Europese Bauhaus- initiatief en de Europese Mobiliteitsweek .
Een ander langlopend project zijn de Jeugdbeleidsdialogen , een reeks nationale raadplegingen en fora die jaarlijks plaatsvinden. Jongeren krijgen hier de kans om suggesties te doen over hoe de EU diverse algemene beleidsuitdagingen in hun thuisland het beste kan aanpakken, voordat de dialogen culmineren in een EU-brede conferentie. Het doel van deze dialogen is om concrete beleidsaanbevelingen van jongeren te ontwikkelen die de EU kan implementeren om haar betrokkenheid bij jongeren te tonen en hen gemotiveerd te houden. Deze evenementen worden doorgaans georganiseerd door de nationale jeugdraden van de lidstaten; geïnteresseerde jongeren kunnen hun websites en sociale media in de gaten houden voor informatie over aankomende dialogen in hun buurt.
Ondertussen is Your Europe, Your Say – een tweedaagse jongerenbijeenkomst met vertegenwoordigers van elke EU-lidstaat, kandidaat-lidstaat en het Verenigd Koninkrijk, bedoeld om te werken aan de volgende EU-jongerenstrategie – net afgerond in Brussel. De prioriteiten van de bijeenkomst waren "actieve participatie" en "democratische betrokkenheid"; hoewel er op beide fronten zeker nog een lange weg te gaan is, is het feit dat de bijeenkomst meer dan drieduizend aanmeldingen ontving waarschijnlijk een goed teken.