Om te beginnen, over wie hebben we het? Generatie Z bestaat uit mensen die ruwweg tussen 1997 en 2012 zijn geboren. Een van de belangrijkste thema's voor jongeren van tegenwoordig is hun mentale gezondheid en de factoren die daarop van invloed zijn.
Een stille crisis
Laten we het eens nader bekijken. In een toespraak in het Europees Parlement in februari 2025 sprak Glenn Micallef , EU-commissaris voor intergenerationele rechtvaardigheid, jeugd, cultuur en sport, over een "stille crisis" , een crisis die de geestelijke gezondheid van de Europese jeugd en daarmee de toekomst van Europa aantast.
In zijn rapport benadrukte hij hoezeer de Covid-19-pandemie de psychische toestand van Europese jongeren heeft verslechterd. De maatregelen die overheden tijdens de zwaarste fase van de virusverspreiding namen, zoals de lockdowns en de beperkingen van het dagelijks sociale leven, troffen vooral jongeren, wier sociale vaardigheden zich nog ontwikkelden en een abrupte vertraging ondervonden. Statistieken bevestigen dit : in 2019 gaf ongeveer 17% van de jongeren tussen 15 en 29 jaar aan psychische problemen te hebben, terwijl dit aantal na de lockdownperiode is verdubbeld.
Bovendien bleek uit een wereldwijde analyse die in 2021 door Jama Pediatrics werd uitgevoerd dat 1 op de 4 jongeren verergerde depressieve symptomen ervoer en 1 op de 5 aangaf dat hun angstgevoelens toenamen in het eerste pandemiejaar.
Waarom ervaren Gen Z'ers zoveel stress?
De huidige mentale gezondheidsproblemen van Generatie Z zijn het gevolg van diverse gebeurtenissen en fenomenen die de samenleving ingrijpend hebben veranderd. Tegenwoordig heerst er een algemeen gevoel dat in één woord kan worden samengevat: solastalgie. Deze term verwijst naar het gevoel van absolute machteloosheid tegenover de huidige wereldwijde crises die oncontroleerbaar lijken. Zo geeft bijvoorbeeld 45% van de jongvolwassenen tussen 16 en 25 jaar aan te lijden aan eco-angst, de chronische angst voor drastische klimaatveranderingen.
De huidige oorlogen, inflatie en toenemende werkloosheid zijn ook cruciale problemen. Uit onderzoek van Harmony healthcare IT uit 2023 blijkt dat voor 48% van de ondervraagde jongeren tussen 18 en 26 jaar de belangrijkste oorzaak van hun angst de vrees voor de toekomst was, gevolgd door financiële onzekerheid en onzekerheid over hun baan.
Tot slot hebben sociale media en technologie ook een problematische impact op de geestelijke gezondheid van jongeren. Verschillende studies hebben aangetoond hoe het toegenomen gebruik van technologische apparaten verband houdt met het ontstaan van typische verslavingsgerelateerde psychische stoornissen.
Wat is de mening van sociologen?
Volgens Zygmunt Bauman is onzekerheid een sociaal fenomeen dat voortkomt uit een instabiele samenleving die, na het verlies van haar oude culturele ankers, zoals een vaste baan of familie, onderworpen is aan de snelle veranderingen die haar leden overweldigen, die als het ware opgelost leven in een 'vloeibare moderniteit'. Alles vervormt voortdurend volgens de sociale normen van een specifieke historische periode, die echter constant veranderen, net als een vloeistof die in verschillende containers wordt gegoten.
Het moderne, geglobaliseerde economische systeem bevordert bijvoorbeeld een snelle arbeidsmarkt met contracten voor bepaalde tijd, wat de onzekerheid van werknemers vergroot, een fenomeen dat bovendien door AI wordt versterkt. Evenzo draagt het huidige instabiele politieke klimaat, gekenmerkt door chaos en geweld in plaats van recht en diplomatie, bij aan een onzekere toekomst, die kan leiden tot psychische kwetsbaarheid.
Alleenstaanden worstelen om zich aan te passen aan deze hectische wereld en raken, in hun pogingen daartoe, verdwaald in een eindeloze draaikolk waarin ze niet meer weten wie ze werkelijk zijn. Door te proberen te voldoen aan de eisen van de vluchtige maatschappij en haar instabiele instellingen, worden ze voortdurend slachtoffer van een transformatieproces dat tot onzekerheid leidt.
Jean Baudrillard (1929-2007), auteur van "Simulacra and Simulation" (1981), stelt dat de maatschappij je definieert aan de hand van je bezittingen. Wat telt is wat je hebt, niet wie je bent.
Wat je hebt, hangt echter af van wat de maatschappij en bedrijven van je verwachten. Om je te laten verlangen naar wat zij verkopen, wekken ze onzekerheid bij je op en bieden ze je tegelijkertijd een product aan alsof dat je onzekerheid kan wegnemen. Het is de wrede strategie die consumentisme mogelijk maakt.
Bovendien, omdat iedereen bang is om buitengesloten te worden, hebben ze de neiging zich aan te passen aan sociale normen die hun ware persoonlijkheid niet weerspiegelen.
In dit geval spelen sociale media een centrale rol: ze zijn de platforms waarop je kunt pronken met wat je bezit. Dit wakkert echter vergelijking en concurrentie met anderen aan, want hoe meer je hebt, hoe meer aanzien je geniet. Dit leidt tot de angst om buitengesloten te worden, ook wel bekend als FOMO (Fear Of Missing Out) of het impostorsyndroom, het gevoel dat je minder capabel bent dan anderen, ondanks je prestaties.
Deze situatie kan leiden tot sociale angst, wat verwijst naar de chronische angst voor elke vorm van sociale interactie, vaak gepaard gaande met een gebrek aan zelfvertrouwen en angst voor oordeel. Reacties op dit ongemak kunnen worden onderverdeeld in twee typen: isolatie en vervreemding van de werkelijkheid, zoals te zien is bij het hikikomori-fenomeen, of 'prestatieangst', die bestaat uit de behoefte om aan jezelf of anderen je eigen kwaliteiten te tonen door hard te werken of te studeren, voortdurend op zoek naar persoonlijke voldoening die je onzekerheid zou kunnen verhelpen, hoewel deze leegte nooit echt gevuld zal worden.
Het toekomstperspectief van Generatie Z
Wat Generatie Z meemaakt is ongekend. We leven in een historische periode waarin de toekomstperspectieven verslechteren in plaats van verbeteren. Eerdere generaties kunnen dat niet zeggen . Als jongeren van nu naar de toekomst kijken, zien ze onzekerheden in plaats van hoop. Ze voelen zich angstig in plaats van ambitieus. Het meest onaangename aspect is echter dat de machthebbers dit grotendeels negeren en daarmee niet alleen de toekomst van jongeren in de prullenbak gooien, maar hen ook hun vermogen om te dromen ontnemen.