De afgelopen tien jaar zijn we eindelijk openlijk over mentale gezondheid gaan praten. Gesprekken over depressie, angst en trauma – die ooit gehuld waren in een stigma – zijn niet langer taboe. We zijn er collectief van overtuigd geraakt dat worstelen met een psychische aandoening iemand niet "onwaardig" maakt voor een normaal leven.
Deze verschuiving is voor velen een reddingslijn geweest en heeft mensen geholpen zich minder alleen te voelen. Maar naast deze vooruitgang is er een stillere, verontrustendere trend ontstaan. In sommige hoeken van het internet en de popcultuur wordt psychische ziekte niet alleen begrepen, maar ook herdefinieerd als iets poëtisch, betekenisvols of zelfs 'esthetisch'. Wanneer lijden wordt gezien als een voorwaarde voor diepgang of zelfexpressie, vervaagt de grens tussen bewustwording en verheerlijking. Een overzichtsartikel uit 2025 in European Child & Adolescent Psychiatry definieert romantiseren als het afbeelden van psychische ziekte als 'aantrekkelijker, interessanter of wenselijker dan het in werkelijkheid is'.
Bewustwording kan geleidelijk omslaan in romantische verbeelding, wat een belangrijke vraag oproept: hoe bevorderen we eerlijke gesprekken over mentale gezondheid zonder pijn te verheffen tot iets om te bewonderen?
De psychologie van validatie
Een van de redenen voor deze verschuiving ligt in een diep menselijke behoefte: het verlangen om begrepen, erkend en verbonden te zijn met anderen.
Veel mensen – vooral tieners – zoeken bevestiging in online gemeenschappen. Als je gezien wordt als iemand met wie je je kunt identificeren, word je vaak beloond met aandacht en goedkeuring. In online omgevingen kan emotionele kwetsbaarheid snel veranderen in geacteerde kwetsbaarheid, niet per se nep, maar wel gevormd door het beloningssysteem van aandacht. Studies tonen aan dat adolescenten sociale media vaak gebruiken om " bevestiging te zoeken en sociale contacten op te bouwen".
Onderzoek wijst ook uit dat tieners emotioneel gevoelig worden voor likes en feedback, waardoor goedkeuring psychologisch belangrijk wordt.
Mensen delen hun verdriet niet alleen om steun te vinden, maar ook omdat emotionele problemen iemand het gevoel kunnen geven uniek of interessant te zijn.
Eind jaren 2000 werden platforms zoals Tumblr centrale plekken voor het online delen van persoonlijke worstelingen. Wat begon als een blogplatform evolueerde al snel naar gemeenschappen waar thema's als verdriet, trauma en psychische aandoeningen breed werden gedeeld en soms onbedoeld geromantiseerd. Maar sociale media vormen slechts een deel van het verhaal. Lang voordat deze online ruimtes bestonden, hadden films en televisieprogramma's lijden al afgebeeld als iets betekenisvols, poëtisch en zelfs moois.
“Mooi lijden”: wanneer pijn esthetisch wordt.
"Gekwelde" hoofdpersonen werden een terugkerend thema in films aan het einde van de twintigste eeuw en zijn sindsdien cultureel invloedrijk gebleven. Films zoals Girl, Interrupted (1999), Thirteen (2003), Lilya 4-ever (2002), The Dreamer (2003) , The Virgin Suicides (1999), Dead Poets Society (1989) en Melancholia (2011) draaien om diep getraumatiseerde, depressieve of emotioneel gestoorde personages. Hoewel het oorspronkelijke doel waarschijnlijk was om taboeonderwerpen zoals zelfmoord, depressie en persoonlijkheidsstoornissen aan te kaarten en het publiek te laten begrijpen dat psychische aandoeningen echt zijn en niet iets verzonnen of overdreven.
Culturele representatie kan echter onbedoelde gevolgen hebben. Voor veel jonge kijkers werden deze personages identificatiefiguren. Tieners begonnen soms aspecten van deze persoonlijkheden over te nemen – niet per se uit spot of onoprechtheid, maar als een manier om zich ermee te identificeren en emotionele diepgang te vinden.
Ook de esthetische presentatie van deze personages speelde een rol. Hun worstelingen werden vaak vertolkt door alom bewonderde acteurs zoals Angelina Jolie, Winona Ryder en Brad Pitt, wier charisma en schoonheid onvermijdelijk de perceptie van deze verhalen beïnvloedden. Wanneer lijden wordt weergegeven door middel van visueel aansprekende personages en filmische vertelkunst, kan pijn een vreemd poëtische betekenis krijgen.
Daardoor suggereren deze verhalen soms – wellicht onbedoeld – dat bepaalde vormen van lijden betekenisvol of zelfs bewonderenswaardig zijn, vooral wanneer ze creativiteit, individualiteit of artistieke inspiratie lijken voort te brengen.
De verschuiving in sociale media: van storytelling naar zelfpromotie.
Zoals eerder besproken, verscheen de onbedoelde verheerlijking van lijden eerst in boeken en films, voordat het zich verspreidde naar online platforms zoals Tumblr. In de huidige digitale omgeving verspreiden deze verhalen zich echter veel sneller via platforms zoals TikTok. Als films de kiem legden voor geromantiseerd verdriet, bouwde TikTok de broeikas. De structuur van het platform is uniek; het laat je niet alleen zien wat je vrienden doen, maar ook wat het algoritme van je vindt .
De snelle structuur van het platform levert constant nieuwe content in korte berichten, een ontwerp dat vaak bekritiseerd wordt omdat het de aandachtsspanne zou verkorten. Belangrijker nog is dat het aanbevelingsalgoritme van TikTok is ontworpen om de betrokkenheid te maximaliseren door gebruikers content te tonen die lijkt op wat ze eerder hebben bekeken of waarmee ze interactie hebben gehad. Dit roept een belangrijke vraag op: "Profiteert het algoritme van gevoelige thema's zoals psychische aandoeningen?"
Onderzoekers hebben vastgesteld dat bepaalde esthetische stijlen – zoals de zogenaamde ‘sad girl’-esthetiek – online vaak bijzonder goed scoren omdat ze zeer herkenbaar en emotioneel expressief zijn. Onderzoek van Amnesty International en de National Library of Medicine heeft ook zorgen geuit over hoe het algoritme van TikTok jonge gebruikers snel kan leiden naar herhaalde blootstelling aan depressieve of zelfbeschadigende content. In gesimuleerde tests kregen accounts van tieners na slechts een korte interactieperiode enorme hoeveelheden van dergelijke content te zien. Dit suggereert dat algoritmische feeds ‘valkuilen’ kunnen creëren waarin vergelijkbare emotionele thema’s herhaaldelijk worden versterkt, mogelijk om de betrokkenheid te vergroten.
Het gevolg hiervan is dat online uitingen van verdriet soms kunnen uitgroeien tot een vorm van digitale identiteit. Kwetsbaarheid wordt niet alleen iets om te delen voor steun, maar ook iets dat zichtbaarheid, erkenning en aandacht krijgt binnen het op interactie gerichte systeem van het platform.
Het is ook belangrijk om te weten dat TikTok niet alleen een platform is voor merkreclame, maar ook een bron van inkomsten kan zijn voor makers via programma's zoals het TikTok Creator Rewards Program. Dit programma beloont makers op basis van engagementstatistieken, waaronder weergaven, likes, shares, reposts en groei van het aantal volgers. Met andere woorden, hoe meer aandacht een video krijgt, hoe meer deze financieel waard wordt.
Het publiek van het platform is ook relatief jong. Volgens gegevens van Exploding Topics is ongeveer 25,6% van de TikTok-gebruikers tussen de 18 en 24 jaar oud, terwijl 25- tot 34-jarigen goed zijn voor ongeveer 32%. Deze cijfers moeten echter met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. Gebruikers kunnen bij de registratie op het platform gemakkelijk een verkeerde leeftijd opgeven, waardoor het werkelijke aantal jongere gebruikers hoger kan liggen. Sommige alternatieve schattingen suggereren dat de leeftijdsgroep van 10 tot 19 jaar alleen al ongeveer een kwart van de TikTok-gebruikers vertegenwoordigt.
Gezien het feit dat het platform wereldwijd meer dan twee miljard gebruikers heeft, vertegenwoordigt zelfs een fractie van dit publiek honderden miljoenen jonge kijkers. Dit creëert een omgeving waarin emotioneel geladen content – met name video's over verdriet, trauma of kwetsbaarheid – een groot publiek kan trekken. In een systeem waar zichtbaarheid en inkomsten nauw verbonden zijn met betrokkenheid, voelen makers zich wellicht gestimuleerd om content te produceren die sterk resoneert met jonge, beïnvloedbare kijkers.
De vicieuze cirkel van verdriet
Mensen zoeken van nature naar betekenis in hun worstelingen, maar in sommige omgevingen kan verdriet een eigen leven gaan leiden. Wanneer het uiten van leed aandacht, troost of erkenning oplevert, kan het langzaam verweven raken met iemands identiteit. Na verloop van tijd ontstaat hierdoor een vicieuze cirkel: hoe meer verdriet wordt erkend en beloond, hoe langer het aanhoudt, vaak lang nadat de bron van de pijn is verdwenen.
Het gaat hier niet om het veinzen of overdrijven van emoties. Psychologen noemen dit de bekrachtigingstheorie: gedrag dat aandacht of een beloning krijgt, heeft de neiging zich te herhalen. In de praktijk betekent dit dat sociale reacties, zelfs als ze goedbedoeld zijn, onbedoeld bepaalde emotionele patronen kunnen versterken. Online platforms zoals TikTok, Instagram en andere sociale media versterken dit effect: likes, reacties en shares fungeren als directe sociale bekrachtiging en moedigen gebruikers aan om hun gevoelens op een aantrekkelijke of herkenbare manier te uiten. Wat begon als oprechte kwetsbaarheid kan al snel geacteerd worden, en verdriet – ooit privé en persoonlijk – kan iemands identiteit gaan bepalen.
Ik heb dit zelf meegemaakt, toen een goede vriendin vertelde over een 'depressieve fase' die ze had doorgemaakt. Ze gaf toe: 'Ik was niet ongelukkig of depressief, ik probeerde mezelf er gewoon van te overtuigen dat mijn leven triest was.' Achteraf besefte ze dat het geen echte wanhoop was, maar sociale invloed, versterkt door de constante stroom van gecreëerd verdriet online. Haar ervaring laat zien hoe diepgaand de cyclus van bekrachtiging emoties kan beïnvloeden, zelfs bij mensen die verder gezond en veerkrachtig zijn.
Oplossingen: mededogen zonder verheerlijking
Het doorbreken van de cyclus vereist bewustzijn, intentie en evenwicht. Steun en empathie moeten gericht zijn op genezing, groei en begrip, niet op het verheerlijken van lijden of het omzetten ervan in sociaal aanzien. Gemeenschappen, zowel online als offline, kunnen troost bieden zonder pijn te esthetiseren, door copingstrategieën aan te moedigen, professionele hulp te zoeken en betekenisvolle verbindingen te cultiveren in plaats van verdriet te veinzen om aandacht te krijgen.
Platforms en contentmakers hebben ook een verantwoordelijkheid. Ze kunnen prioriteit geven aan content die gericht is op herstel, triggerwaarschuwingen en accurate informatie over geestelijke gezondheid, boven berichten die puur bedoeld zijn om interactie te genereren. Algoritmes kunnen zo worden ingesteld dat ze content uitlichten die leren, empathie en steun bevordert in plaats van leed te versterken.
Echte empathie betekent uiteindelijk dat je iemands welzijn boven het drama van zijn of haar problemen stelt. Aandacht voor mentale gezondheid moet herstel, veerkracht en eerlijke gesprekken bevorderen , en niet het romantiseren van lijden. Door te begrijpen hoe aandacht, erkenning en sociale bekrachtiging emotionele patronen vormgeven, kunnen we jongeren op een manier ondersteunen die hen in staat stelt te helen, in plaats van hen ervan te overtuigen dat hun verdriet het belangrijkste onderdeel van hun identiteit is.
