Kunstmatige intelligentie heeft zich stilletjes genesteld in het hart van het moderne onderwijs. Voor velen is het een noodzaak geworden – een onvermoeibare studiepartner die altijd beschikbaar is en bereid is om zonder klagen vragen te beantwoorden. Volgens Eurostat gebruikte in 2025 bijna 64% van de jongeren tussen 16 en 24 jaar in de EU generatieve AI-tools, wat bijna twee keer zoveel is als het gemiddelde van de algemene bevolking. Van de jongeren in de EU was ongeveer vier op de tien eerder geneigd om AI specifiek voor formeel onderwijs te gebruiken, vergeleken met de algemene bevolking.

Deze trend beperkt zich niet tot Europa. Recente onderzoeken tonen aan hoe dramatisch het gedrag van studenten de afgelopen jaren is veranderd. In een onderzoek uit 2025 onder meer dan 1100 Amerikaanse studenten gaf bijna 90% aan generatieve AI-tools te gebruiken voor hun cursussen. Maar naarmate AI meer geïntegreerd raakt in het leerproces, vragen zowel docenten als studenten zich af: verbetert AI het begrip of vervangt het langzaam maar zeker het denkproces zelf?

De opkomst van AI in het onderwijs weerspiegelt een verschuiving naar gepersonaliseerd, on-demand leren. Producten zoals ChatGPT van OpenAI en academische platforms zoals Mindgrasp of StudyFetch beloven wat leerboeken niet kunnen: realtime probleemoplossing, interactieve uitleg en een gepersonaliseerde aanpak. Ik heb ChatGPT bijvoorbeeld gevraagd om uitsluitend in kleine letters te schrijven, omdat de antwoorden in dat geval informeler overkomen. Dit is een duidelijk voorbeeld van hoe een gebruiker een generatieve tool kan aanpassen aan zowel de informatiebehoeften als de persoonlijke communicatievoorkeuren.

Veilige leeromgeving

Veel studenten zeggen ook dat AI het leren emotioneel veiliger maakt. Een docent om verduidelijking vragen kan intimiderend zijn, vooral voor verlegen studenten of studenten die bang zijn om "onwetend" over te komen in het bijzijn van hun medestudenten. AI daarentegen oordeelt niet. Voor sommigen neemt deze anonimiteit een ongrijpbare hindernis weg die het leren lange tijd in de weg heeft gestaan: de angst om incompetent over te komen. Goed gebruikt functioneert AI dus als een effectieve privéleraar, omdat het complexe onderwerpen gemakkelijk kan opdelen in behapbare delen. Na verloop van tijd kan dit gemak echter geleidelijk de studiegewoonten beïnvloeden. In plaats van te worstelen met verwarring, wat juist een cruciaal onderdeel van het leerproces is, kunnen studenten AI gaan zien als een snelle manier om kant-en-klare antwoorden te vinden.

AI als tutor

Een recent experiment aan de Kellogg School of Management van Northwestern University, uitgevoerd door professoren Robert Bray en Sebastien Martin, pakte deze aanpak rechtstreeks aan. Ze accepteerden volledig het feit dat het onmogelijk is om studenten te laten stoppen met het gebruik van AI en creëerden een gepersonaliseerde AI-tutor. Deze digitale assistent geeft niet alleen antwoorden, maar begeleidt studenten ook bij het oplossen van problemen en stimuleert kritisch denken. De resultaten waren veelbelovend: studenten gaven niet alleen de voorkeur aan de AI-tutor boven ChatGPT, maar rapporteerden ook een dieper begrip van de lesstof.

Op vergelijkbare wijze ontwierpen economen in 2025 aan de Universiteit van Wisconsin-La Crosse een AI-assistent genaamd "Macro Buddy" om bachelorstudenten te helpen bij macro-economie. Studenten die Macro Buddy gebruikten, behaalden hogere scores op examens dan studenten die alleen of zonder de tool werkten.

Deze voorbeelden suggereren dat AI, wanneer ontworpen om studenten te begeleiden in plaats van simpelweg antwoorden te geven, een effectief cognitief hulpmiddel kan zijn.

Het verborgen gevaar: cognitieve ontlasting

Toch kan juist het gemak dat AI aantrekkelijk maakt voor gebruikers, ook het leerproces ondermijnen. Psychologen noemen dit fenomeen cognitieve ontlasting – de neiging om mentale inspanning uit te besteden aan externe hulpmiddelen in plaats van problemen zelfstandig op te lossen. Waarom worstelen met een complex probleem als een chatbot het direct kan oplossen en het antwoord zelfs netjes kan opmaken? Sommige studenten geven toe dat ze AI-tools hun volledige opdrachten laten maken en de formulering daarna aanpassen om "menselijker te klinken". Onderwijsdeskundigen waarschuwen nu dat overmatig vertrouwen op AI een gevoel van "illusoir meesterschap" kan creëren. Studenten voelen zich misschien zelfverzekerd omdat ze perfecte antwoorden kunnen genereren, maar zonder diepgaande betrokkenheid slagen ze er niet in om de belangrijkste concepten volledig te begrijpen.

Perspectieven van leerkrachten: interviews met docenten

Om te begrijpen hoe AI het onderwijs van binnenuit hervormt, is het essentieel om te luisteren naar degenen die dagelijks met leerlingen te maken hebben. Docenten zien uit eerste hand hoe leerpatronen veranderen, hoe de dynamiek in de klas verandert en waar de echte uitdagingen liggen.

Om die reden werden twee interviews afgenomen met docenten uit verschillende onderwijscontexten: Aida Mirzayeva, hoofddocent aan de Hogere Olieschool van Bakoe (Azerbeidzjan), en Maria Cristina Grilli, docent Engels aan het Istituto Ettore Majorana in Bologna (Italië). Ondanks de verschillen in institutionele omgevingen bieden beiden waardevolle inzichten in de manier waarop AI-tools het hedendaagse leerproces beïnvloeden.

Aida Mirzayeva, hoofddocent aan de Hogere Olieschool van Bakoe.

1) Hoe is de rol van een docent veranderd door de opkomst van AI-tools zoals ChatGPT?

“Ondanks de voordelen van moderne technologie speelt de leraar nog steeds een cruciale rol in het onderwijs; leerlingen hebben echter meer mogelijkheden voor zelfstudie. Ze zijn niet langer volledig afhankelijk van het door de leraar verstrekte materiaal, wat de verantwoordelijkheid van de leraar gedeeltelijk vermindert.”

2) Zie je AI als een bedreiging, een hulpmiddel of iets daartussenin?

"Uit mijn persoonlijke ervaring kan ik concluderen dat AI een middenpositie inneemt vanwege verschillende factoren. Wat de nadelen betreft, vermindert het het kritisch denken en de creativiteit van leerlingen. Ze hanteren over het algemeen een neutrale schrijfstijl, zonder emotionele elementen toe te voegen. Bovendien hebben sommigen, zonder AI-tools, moeite om hun ideeën goed te verwoorden, en erger nog, ontwikkelen ze helemaal geen mening. Vanuit een positief perspectief helpt het studenten om op onderwerpen gebaseerde ideeën te genereren en hun woordenschat te vergroten. Dit is, zoals is gebleken, de snelste en meest productieve methode."

3) Heeft u veranderingen opgemerkt in de manier waarop studenten studeren sinds AI op grote schaal beschikbaar is gekomen?

“Er zijn duidelijke veranderingen te zien in de houding van studenten ten opzichte van leren. Ze maken veelvuldig gebruik van AI-tools voor uiteenlopende doeleinden, zoals het genereren van antwoorden tijdens spreekopdrachten, het schrijven van essays, het leren van actuele woordenschat, enzovoort.”

4) Denkt u dat leerlingen zich prettiger voelen bij het stellen van vragen aan AI dan aan docenten? Zo ja, heeft dit invloed op de relatie tussen leerling en docent?

"Als leerlingen in de beginfase meer op docenten vertrouwen, maken ze later, als zelfstudietool, veelvuldig gebruik van alternatieve leermethoden en voelen ze geen behoefte meer aan een docent."

5) Aangezien een verbod op AI in het onderwijs onrealistisch lijkt, wat is dan de juiste manier om AI in het leerproces te integreren zonder het vermogen van leerlingen om zelfstandig te denken te ondermijnen?

Het is een lastige vraag, maar naar mijn mening onthult de klassikale omgeving de werkelijke kennis van de leerling. Dit kan worden gedaan onder toezicht, waarbij telefoons worden verwijderd. Een effectievere manier zou echter zijn om de leerlingen te betrekken bij discussies, waar ze steun kunnen krijgen van anderen als ze zich onzeker of minder zelfverzekerd voelen. Regelmatige teamactiviteiten kunnen het zelfvertrouwen vergroten en de afhankelijkheid van technologie verminderen. Ook de steun van de docent is essentieel. Tenzij de mentor de zwakke punten herkent en helpt deze te overwinnen, is de kans groot dat ze hun toevlucht zoeken tot AI-tools. Om de grote afhankelijkheid van leerlingen van technologische apparaten te verminderen en creativiteit en kritisch denken te bevorderen, moeten docenten manieren vinden om het vertrouwen van de leerlingen te winnen en een geschikte leeromgeving te creëren door hen te betrekken bij samenwerkingsactiviteiten.

Maria Cristina Grilli, docente Engels aan het Ettore Majorana Instituut.

1) Hoe is de rol van een docent veranderd door de opkomst van AI-tools zoals ChatGPT?

“De rol van docenten verandert enorm. Het uitleggen van nieuwe concepten is niet langer de belangrijkste taak van docenten, want ze moeten leerlingen nu ook begeleiden bij het correct gebruik van AI en digitale tools. Het risico is dat docenten meer een controlerende rol gaan spelen, omdat veel leerlingen op AI vertrouwen zonder echt te begrijpen wat ze doen.”

2) Zie je AI als een bedreiging, een hulpmiddel of iets daartussenin?

“AI is absoluut een hulpmiddel, maar het kan een bedreiging vormen als studenten er niet op voorbereid zijn. Technologie alleen leert niets: het kan studenten helpen de stof beter te begrijpen, maar als het alleen maar gebruikt wordt om hun werk te vervangen, wordt het schadelijk.”

3) Heeft u veranderingen opgemerkt in de manier waarop studenten studeren sinds AI op grote schaal beschikbaar is gekomen?

“Ja, veel studenten zijn niet goed voorbereid op het gebruik van AI en ze gebruiken het verkeerd. Ze vervangen er vaak hun eigen werk mee, zoals huiswerk maken, onderzoek doen of schrijfopdrachten schrijven, in plaats van het te gebruiken als hulpmiddel bij hun leerproces. Dit maakt studeren minder grondig en vermindert aantoonbaar hun kritisch denkvermogen.”

4) Denkt u dat leerlingen zich prettiger voelen bij het stellen van vragen aan AI dan aan docenten? Zo ja, heeft dit invloed op de relatie tussen leerling en docent?

“Veel leerlingen stellen eerst vragen aan AI omdat het snel is en hen niet beoordeelt. Maar dit kan de relatie met docenten verzwakken, die dan alleen nog maar als controleurs in plaats van begeleiders in het leerproces worden gezien.”

5) Aangezien een verbod op AI in het onderwijs onrealistisch lijkt, wat is dan de juiste manier om AI in het leerproces te integreren zonder het vermogen van leerlingen om zelfstandig te denken te ondermijnen?

“Leerlingen moeten leren hoe ze AI op de juiste manier kunnen gebruiken, en scholen moeten trainingen organiseren voor zowel leerlingen als docenten, omdat we de aanwezigheid van kunstmatige intelligentie niet kunnen negeren. Als nieuwe technologie op deze manier wordt benaderd, kan iedereen leren hoe AI te gebruiken als een hulpmiddel dat het leren ondersteunt in plaats van het eigen leerproces van de leerlingen te vervangen.”

Referenties:

Eurostat. (2026, 10 februari). 64% van de 16- tot 24-jarigen gebruikte AI in 2025. Europese Commissie. https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/edn-20260210-1

IndexBox. (2026, 16 februari). Gebruik van AI-tools in de EU in 2025: Jongeren en studenten lopen voorop bij de adoptie, data onthult patronen. https://www.indexbox.io/blog/2025-eu-ai-tool-usage-youth-students-lead-adoption-as-data-reveals-patterns/

Nayberg, Y. (2026, 1 januari). Zeg hallo tegen je nieuwe AI-studiepartner . Kellogg Insight. https://insight.kellogg.northwestern.edu/article/say-hello-to-your-new-ai-study-buddy

Whitehead, S., & Perri, T. (2026). We hebben een AI-tutor ontworpen die studenten helpt redeneren in plaats van hen antwoorden te geven . The Conversation. https://theconversation.com/we-designed-an-ai-tutor-that-helps-college-students-reason-rather-than-give-them-answers-276584

 

Geschreven door

Geef het gesprek vorm

Heb je iets toe te voegen aan dit verhaal? Heb je ideeën voor interviews of invalshoeken die we moeten verkennen? Laat het ons weten als je een vervolg wilt schrijven, een tegengeluid wilt laten horen of een soortgelijk verhaal wilt delen.