Euroconsumers, een Europese consumentenorganisatie die zich inzet voor de bescherming van de rechten en belangen van consumenten, organiseerde onlangs een webinar over digitale eerlijkheid waaraan tieners uit heel Europa deelnamen. De discussie richtte zich op een ruimte die een groot deel van ons dagelijks leven bepaalt: het internet waarmee we zijn opgegroeid en waar we nu verantwoordelijk mee om moeten gaan.
Voor de betrokken jongeren was het webinar meer dan alleen een paneldiscussie. Het was een kans om aannames ter discussie te stellen, bestaande systemen te bevragen en de realiteit te belichten waarmee tieners online te maken hebben. Als deelnemer aan het panel kreeg ik de gelegenheid om verschillende belangrijke perspectieven te delen over digitale rechtvaardigheid en de rol die jongeren spelen bij het vormgeven van een veiligere en transparantere digitale omgeving.
Influencers: verkopen ze producten of een identiteit?
Een van de belangrijkste punten die aan de orde kwamen, was de rol van influencers.
Tegenwoordig verkopen ze niet alleen producten, maar ook identiteiten. Perfecte levens, perfecte lichamen, perfecte routines. Deze gecreëerde wereld treft vooral kwetsbare tieners hard, waardoor sommigen tot extreme maatregelen overgaan om na te bootsen wat ze op een scherm zien. Het argument was duidelijk: als influencers de identiteit van tieners vormgeven, dan moet hun content strenger gereguleerd en gecontroleerd worden.
“Tieners brengen te veel tijd online door” — Een gemakkelijke aanname
Een ander debat ging over de vraag of tieners "altijd online" zijn. Mijn mening? Dat is te simplistisch. De data vertellen nooit het hele verhaal. Technologie is onderdeel van het schoolleven, van het werk, van sociale contacten; het is niet alleen "schermtijd". Het is onderdeel van het dagelijks leven. Tieners de schuld geven negeert de realiteit dat de samenleving zelf digitaal is.
Verslavend ontwerp en antisociaal gedrag
Een punt dat door een andere panellist werd aangehaald, ging over verslavend ontwerp: apps die zijn ontworpen om mensen te laten blijven scrollen, notificaties die afhankelijkheid creëren en functies die subtiel aanzetten tot asociaal gedrag. Dit leidde tot een belangrijk gesprek over de vraag of techbedrijven prioriteit geven aan betrokkenheid boven welzijn, en hoeveel van die last op jongeren terechtkomt.
Moet het gebruik van sociale media voor tieners worden beperkt?
Elodie bracht ter sprake dat 13-jarigen er ouder uitzien dan ze zijn, mede door de druk van sociale media en de online prestatiecultuur.
Mijn mening?
Jongeren zullen altijd wel een manier vinden om sociale media te gebruiken. Alleen de toegang beperken lost niets op.
Wat we eigenlijk nodig hebben is:
– mediageletterdheid op scholen,
– voorlichting over online risico's,
– bewustzijn van hoe content ons manipuleert.
Beperkingen kunnen een begin zijn, maar zijn niet de enige oplossing.
Gegevens: verzameld, bijgehouden en tegen ons gebruikt
Een belangrijk punt van zorg was dat er onvoldoende wetgeving is om de gegevens van jongeren te beschermen. Bedrijven verzamelen alles: wat we bekijken, waar we op klikken, hoe lang we op een bericht blijven hangen. Deze gegevens worden vervolgens gebruikt om gedrag te beïnvloeden, onzekerheden aan te wakkeren en beslissingen te beïnvloeden zonder dat we het doorhebben. De boodschap was duidelijk: jongeren moeten weten waar hun gegevens terechtkomen en ze verdienen wetten die hen daadwerkelijk beschermen.
AI in ons leven: schadelijk of nuttig?
Ik heb uitgelegd hoe ik zelf AI gebruik: als hulpmiddel, niet als vervanging.
AI helpt me bij het opstellen, verfijnen, organiseren en automatiseren van teksten, maar ik behoud de controle over mijn creativiteit. Het is een assistent, niet de auteur.
Toen kwam de grote vraag:
Zal AI onze banen inpikken?
Net zoals het internet nieuwe functies heeft gecreëerd (hallo data-analisten), zal AI dat ook doen. Het probleem is niet AI zelf… maar of we ons aanpassen en leren hoe we het moeten gebruiken.
Ik heb ook gewezen op de vooringenomenheid van AI: mensen zijn bevooroordeeld, en elke machine die ze creëren en programmeren zal die vooringenomenheid overnemen. Daarom zijn diverse perspectieven cruciaal voor een verantwoorde ontwikkeling van AI.
Mijn ervaring in het panel
Het webinar was meer dan een discussie; het was een dynamische uitwisseling van perspectieven.
Ik luisterde, leerde, stelde ideeën ter discussie en verbeterde mijn eigen spreekvaardigheid in het openbaar.
Het zette me aan het denken over vragen waar ik nog nooit eerder diep over had nagedacht:
Wat is digitale eerlijkheid?
Wie beschermt jongeren online?
En hoe kunnen we het internet creëren dat we werkelijk verdienen?
Slotgedachten
Deelname aan dit panel herinnerde me aan iets belangrijks: tieners zijn geen passieve gebruikers van digitale ruimtes, we begrijpen ze beter dan wie ook. En als we de kans krijgen, zijn we meer dan bereid om onze stem te laten horen. Mijn boodschap aan beleidsmakers was dat ze burgers – en met name jongeren – centraal moeten stellen in het debat. De stem van jongeren doet ertoe, en we houden onze deuren open.
