Live

Bewerkt door Francesca Moriero

De Raad van de Europese Unie heeft groen licht gegeven voor de nieuwe verordening inzake repatriëring en de formele actualisering van de lijst met zogenaamde "veilige derde landen". Dit is een stap waar Italië lang op heeft gewacht om de ratificatie van de wetgeving te kunnen voortzetten en, bovenal, om de geplande hub in Albanië operationeel te maken. Minister van Binnenlandse Zaken Matteo Piantedosi, die de Raad Binnenlandse Zaken in Brussel bijwoonde, verwelkomde de overeenkomst en beschouwde deze als "een belangrijk onderdeel van de nationale strategie voor het beheersen van migratiestromen". Het blijft echter een controversiële uitkomst, aangezien veel van de geïntroduceerde instrumenten aanzienlijke twijfels oproepen over zowel de bescherming van rechten als de daadwerkelijke effectiviteit van de maatregelen.

De nieuwe lijst met veilige landen

Volgens het besluit van de EU-ministers moeten Bangladesh, Colombia, Egypte, India, Kosovo, Marokko en Tunesië als veilige landen van herkomst worden beschouwd. Burgers uit deze landen zullen daarom onderworpen worden aan versnelde asielprocedures, wat kan leiden tot een zeer korte doorlooptijd. Bovendien kunnen hun aanvragen ook worden beoordeeld in de derde landen waar ze doorheen reizen, waardoor de mogelijkheid bestaat dat de procedure buiten Europa wordt voortgezet.

Italië, dat een aanzienlijk aantal asielzoekers uit Bangladesh, Egypte en Tunesië registreert, was het eerste land dat op dit resultaat aandrong. De redenering van de EU – landen met een aandeel asielaanvragen van minder dan 20% als “veilig” beschouwen – lijkt echter meer op een statistische simplificatie dan op een werkelijke beoordeling van de omstandigheden in de landen van herkomst. Het is geen toeval dat de lijst landen bevat waar mensenrechten en fundamentele vrijheden voor grote delen van de bevolking niet gegarandeerd zijn.

Tunesië is een van de meest aangehaalde voorbeelden: ondanks de nauwe institutionele banden met Brussel is het een gedocumenteerde plek van geweld tegen migranten, geweld en misbruik door de autoriteiten, summiere terugstuuracties en politieke repressie. Hetzelfde geldt voor Bangladesh, waar religieuze minderheden en oppositiefiguren worden vervolgd, en voor Egypte, dat wordt gekenmerkt door systematische willekeurige detentie en een drastische beperking van de burgerlijke vrijheden. De opname van deze landen op de lijst dreigt daarom een ​​eenvoudig maar ernstig gevolg te hebben: het beperkt de toegang tot asiel voor degenen die het het hardst nodig hebben.

Het principe van het veilige derde land: een mechanisme dat de verantwoordelijkheid verschuift zonder de problemen op te lossen.

De nieuwe regels bepalen dat, als een persoon door een land is gereisd dat de EU als "veilig" beschouwt, zijn of haar asielaanvraag onmiddellijk kan worden afgewezen, omdat Europa van mening is dat bescherming juist in dat doorreisland moet worden gezocht. Het criterium kan gebaseerd zijn op drie elementen: een band met dat land, daadwerkelijke doorreis, of een bilaterale overeenkomst die de behandeling van de aanvraag daar mogelijk maakt. De enige uitzondering hierop is de mogelijkheid om dit mechanisme toe te passen op niet-begeleide minderjarigen.

Deze maatregel, bedoeld om de Europese procedures te stroomlijnen, dreigt de bescherming van de rechten van migranten toe te vertrouwen aan staten die vaak niet over de noodzakelijke structuren en garanties beschikken. Ook dit zou ertoe kunnen leiden dat mensen worden verdreven uit gebieden waar controle, transparantie en erkende rechten bestaan, naar plaatsen waar deze elementen veel, veel zwakker zijn.

Knooppunten in ontwikkelingslanden

Een van de belangrijkste gevolgen van de verordening is de mogelijkheid voor lidstaten om verwerkings- en repatriëringscentra in derde landen op te zetten, zogenaamde terugkeerhubs. Europees Commissaris Magnus Brunner benadrukte dat de keuze van partners aan de lidstaten is: Nederland onderhandelt met Oeganda, Duitsland heeft interesse getoond en Italië blijft zich richten op de overeenkomst met Albanië. Het Europese rechtskader staat deze experimenten nu toe, maar er blijven grote twijfels bestaan. De decentralisatie van procedures zou kunnen leiden tot een verzwakking van de rechtswaarborgen, minder publiek toezicht en een reëel risico op langdurige detentie zonder adequate rechtsbijstand. Daar komt nog de ethische kwestie bij: het uitbesteden van de opvang betekent het overdragen van fundamentele verantwoordelijkheden aan derde landen die vaak geen normen hanteren die vergelijkbaar zijn met die van de EU. Mensenrechtenorganisaties vrezen, kortom, dat deze centra ondoorzichtige plaatsen zullen worden, ver verwijderd van democratische controle en veel vatbaarder voor mensenrechtenschendingen.

De kwestie van solidariteitsquota: een nog steeds verdeeld Europa.

Ook de kwestie van de solidariteitsquota blijft onopgelost. De Commissie stelt een systeem van verplichte bijdragen voor om de landen die als eerste landen opvangen te ondersteunen, maar de weerstand blijft groot. Finland bijvoorbeeld wil alleen financieel bijdragen, zonder de last van de opvang op zich te nemen. De uiteindelijke overeenkomst zal daarom afhangen van het vermogen van de 27 landen om veto's en wantrouwen te overwinnen, maar de uitkomst is nog niet zeker.

Een allesbehalve triomfantelijke uitkomst

Het in Brussel goedgekeurde pakket is ongetwijfeld een belangrijke politieke stap, maar mag niet als een overwinning worden beschouwd. Het door de EU opgestelde kader is er vooral op gericht procedures te versnellen, het beheer uit te besteden en de toegang tot asiel voor een groeiend aantal mensen te beperken. Het risico is echter dat, in naam van deze "efficiëntie", de bescherming en garanties worden verminderd, waardoor toch al kwetsbare mensen nog meer blootgesteld worden.

Het resultaat is, kortom, dat migratie wordt behandeld als een logistiek probleem in plaats van een complex menselijk fenomeen. En degenen die daar, wederom, de prijs voor betalen, zijn de migranten zelf: zij die vluchten uit landen die op papier 'veilig' zijn, maar in de praktijk allesbehalve veilig blijken te zijn.

Geschreven door

Geef het gesprek vorm

Heb je iets toe te voegen aan dit verhaal? Heb je ideeën voor interviews of invalshoeken die we moeten verkennen? Laat het ons weten als je een vervolg wilt schrijven, een tegengeluid wilt laten horen of een soortgelijk verhaal wilt delen.

Een tegenargument schrijven Een gerelateerd artikel schrijven