In samenwerking met Hazel Mulkeen
Een belangrijk kenmerk van het Pact is de nieuwe EU-brede lijst van "veilige landen van herkomst", met landen als Bangladesh, India, Marokko en Egypte. Hoewel deze lijst bedoeld is om prioriteit te geven aan mensen die oorlog ontvluchten, dreigt ze de werkelijkheid te simplificeren. Deze landen mogen dan wel "veilig" zijn op papier, maar miljoenen mensen worden er nog steeds geconfronteerd met dwangarbeid, uitbuiting, gendergerelateerd geweld en mensenhandel. Dergelijke nationale categorieën schieten tekort in het weergeven van individuele ervaringen met gevaar.
Er is ook een tegenstrijdigheid: de EU kan asielaanvragen uit deze landen afwijzen, terwijl ze tegelijkertijd profiteert van de economische ongelijkheden die mensen tot migratie aanzetten.
Het pact is een belangrijke stap richting duidelijkheid en rechtvaardigheid, maar het legt een fundamentele spanning bloot: die tussen efficiëntie en de complexe menselijke realiteit achter migratie. Mijn eigen ervaring laat zien waarom systemen zowel mededogen als praktische overwegingen moeten behouden.
https://unsplash.com/photos/a-group-of-people-walking-across-a-bridge-KxKTe7uCaFU?utm_source=unsplash&utm_medium=referral&utm_content=creditShareLink
Immigratie en het EU-pact van 2026: een persoonlijk perspectief
Momenteel behandelt elke EU-lidstaat asielaanvragen anders. Sommige landen verwerken aanvragen snel, andere langzaam; sommige accepteren veel aanvragers, andere bijna geen. Om dit aan te pakken, heeft de EU het EU-migratie- en asielpact opgesteld , dat vanaf 12 juni 2026 van kracht wordt. Het doel is om de asielregels in de hele EU te standaardiseren, zodat iedereen dezelfde procedures volgt. Daarnaast worden uniforme toelatingssystemen, gedeelde verantwoordelijkheid voor landen met een hoog aantal aankomsten, gemeenschappelijke gegevens- en screeningmechanismen, minimale levensstandaarden en de mogelijkheid om aanvragen uit 'veilige landen' versneld te behandelen of af te wijzen, geïntroduceerd.
Als immigrant die in 2013 Syrië ontvluchtte vanwege de burgeroorlog, heb ik aan den lijve ondervonden hoe belangrijk een veilige omgeving is. Mijn vluchtelingenstatus gaf me toegang tot onderwijs en kansen, ervaringen die onmogelijk zouden zijn geweest als ik naar Syrië was teruggestuurd of naar een ander land in de regio was gestuurd. Via programma's zoals het JA Company Programme en diverse debatwedstrijden kon ik mijn vaardigheden, zelfvertrouwen en ambities verder ontwikkelen.
Dit illustreert een bredere waarheid: immigranten zijn hardwerkend en gemotiveerd, maar ze hebben veiligheid en kansen nodig om te gedijen. Maslows behoeftehiërarchie is hier relevant: pas wanneer aan hun basisbehoeften is voldaan (voedsel, water, onderdak, veiligheid en een gevoel van erbij horen), kunnen mensen zichzelf ontplooien. Het behandelen van asielstatistieken of juridische procedures als abstracte cijfers ontmenselijkt echte mensen: moeders, vaders, jongeren en ambitieuze gezinnen. Met de juiste kansen kunnen zij een zinvolle bijdrage leveren aan de maatschappij en hun potentieel benutten.
Tegelijkertijd bestaan er zorgen. Sommige landen, met name kleinere of dichtbevolkte landen zoals Malta, kunnen niet onbeperkt asielzoekers opnemen zonder financiële of sociale problemen. Het Pact beoogt dit aan te pakken door de verantwoordelijkheid gelijkmatiger te verdelen en minimumnormen vast te stellen, waardoor situaties waarin één land een onevenredig grote last draagt, kunnen worden voorkomen.
EU-lijst van veilige landen van herkomst: gebrek aan nuance
Een van de belangrijkste nieuwe elementen van de EU-migratiehervormingen van 2026 is de EU-lijst van veilige landen van herkomst. Deze lijst vormt de eerste EU-brede reeks landen die als "veilig" worden beschouwd. Aanvragers uit deze landen, waaronder aanvankelijk Bangladesh, Colombia, Egypte, India, Kosovo, Marokko en Tunesië, kunnen versneld worden behandeld. Ze kunnen echter ook te maken krijgen met grotere obstakels voor bescherming, waardoor het voor lidstaten gemakkelijker wordt om hun asielaanvragen af te wijzen.
Op papier worden deze landen als veilig beschouwd omdat er geen oorlog of hongersnood heerst. Door ze op deze manier te categoriseren, geeft de EU expliciet voorrang aan asielaanvragen van mensen die vluchten voor conflicten of extreem gevaar boven aanvragen van mensen uit stabielere landen.
Ik begrijp de redenering achter de lijst, maar ik zie zowel kansen als uitdagingen in de praktijk. In principe zou deze aanpak de EU in staat stellen middelen en aandacht te richten op vluchtelingen uit werkelijk onveilige regio's, zoals Oekraïne, Syrië of andere door oorlog verscheurde landen. Dat is logisch vanuit humanitair en logistiek oogpunt: bescherming moet gaan naar degenen die het het hardst nodig hebben.
Een 'veilig' land op papier weerspiegelt echter niet altijd de individuele omstandigheden. Mensen uit deze landen kunnen nog steeds te maken krijgen met vervolging, discriminatie of bedreigingen die niet in officiële veiligheidsbeoordelingen zijn opgenomen. Het afwijzen van hun asielaanvragen puur op basis van een aanname op landniveau brengt het risico met zich mee dat werkelijk menselijk leed over het hoofd wordt gezien.
Tegelijkertijd betekent dit niet dat mensen uit deze landen volledig de toegang tot Europa moet worden ontzegd. Ze kunnen en moeten gebruikmaken van andere legale routes, zoals werkvisa, studentenvisa of gezinshereniging. De kern is volgens mij dat de EU-middelen die bestemd zijn voor asiel en vluchtelingenbescherming, prioriteit moeten krijgen voor mensen die vluchten voor direct gevaar, in plaats van gelijkmatig verdeeld te worden over alle migranten. Kortom, de lijst met veilige landen weerspiegelt een poging tot efficiëntie en rechtvaardigheid in de toewijzing van middelen, maar roept ook vragen op over de balans tussen juridische uitgangspunten en de geleefde realiteit.
"Veilige" landen zijn in de praktijk niet veilig.
De EU-lijst van veilige landen van herkomst voor 2026 classificeert landen als Bangladesh, Marokko, India en Egypte als 'veilig' voor asieldoeleinden. Op papier lijken deze landen misschien geen oorlog of hongersnood te kennen, maar de dagelijkse realiteit voor veel mensen in deze landen vertelt een ander verhaal. Economische, sociale en gendergerelateerde kwetsbaarheden betekenen dat veiligheid niet louter kan worden afgemeten aan de afwezigheid van gewapende conflicten.
In Bangladesh is dwangarbeid nog steeds wijdverbreid in sectoren zoals de visverwerking, scheepssloop, aluminiumproductie, baksteenproductie, theeteelt en vooral de kledingindustrie. Ondanks hervormingen na de instorting van het Rana Plaza-gebouw in 2013, blijft mishandeling een probleem. Vrouwelijke werknemers lopen een bijzonder hoog risico en worden geconfronteerd met bedreigingen, intimidatie, pesterijen en seksueel geweld. De omstandigheden verslechterden verder tijdens de COVID-19-pandemie en een onderzoek uit 2022 wees uit dat 86% van de werknemers in de informele kledingsector voldeed aan de criteria voor dwangarbeid, wat onevenredig veel vrouwen en interne migranten trof.
Kinderen worden op vergelijkbare wijze uitgebuit. Ze worden gedwongen te werken in steenbakkerijen, als huishoudelijk personeel, in visdrooghuizen en bij de productie of het transport van drugs. Een onderzoek uit 2022 ( Moderne slavernij in Bangladesh | Walk Free ) in acht goedkope nederzettingen in Dhaka wees uit dat meer dan twee derde van de 764 kinderen melding maakte van misbruik of uitbuiting op de werkplek, waaronder verbaal, fysiek en seksueel misbruik – in feite een vorm van moderne slavernij.
Rohingya-vluchtelingen die vervolging in Myanmar ontvluchten, zijn eveneens zeer kwetsbaar. Vrouwen en meisjes worden vanuit vluchtelingenkampen verhandeld voor huishoudelijk werk en visverwerking onder valse beloftes van werk, terwijl mannen gedwongen worden tot landbouw en bouwwerkzaamheden. Jongens worden gedwongen tot informele arbeid als winkelbedienden, vissers, bouwvakkers en riksjatrekkers. Buiten Bangladesh worden burgers internationaal verhandeld naar landen in Azië, Afrika en de Golfregio, waar ze vaak vast komen te zitten in schuldslavernij als gevolg van wervingskosten en reiskosten. Zowel erkende als niet-erkende tussenpersonen buiten werknemers uit door misleidende of valse informatie te verstrekken over werkgelegenheid.
Gedwongen commerciële seksuele uitbuiting verergert deze kwetsbaarheden. Vrouwen en meisjes worden gedwongen tot sekswerk in legale en illegale etablissementen, hotels en huishoudens door middel van valse baanaanbiedingen en nepschulden. In 2020 arresteerden de autoriteiten in Bangladesh mensenhandelaars die honderden vrouwen van 18 tot 25 jaar onder valse voorwendsels naar Dubai hadden gestuurd voor seksuele uitbuiting. Ook kinderen worden binnenlands en internationaal verhandeld voor seksuele uitbuiting, vaak jarenlang gevangen gehouden en in uitbuitende omstandigheden vastgehouden, waarbij corrupte ambtenaren het misbruik faciliteren door middel van steekpenningen of vervalste documenten.
Kinderhuwelijken en gedwongen huwelijken blijven grote problemen, vooral onder meisjes. Hoewel het percentage kinderhuwelijken is gedaald van meer dan 90% vijftig jaar geleden tot iets meer dan 50% in 2020 , heeft Bangladesh nog steeds een van de hoogste percentages ter wereld. Kinderhuwelijken zijn nauw verbonden met seksuele uitbuiting, waarbij meisjes na hun huwelijk worden verhandeld of verkocht. Vrouwen uit etnische minderheidsgroepen en Rohingya-gemeenschappen zijn ook het doelwit van gedwongen bruidenhandel naar landen als China en Maleisië.
Ondanks deze uitdagingen heeft Bangladesh aanzienlijke inspanningen geleverd om moderne slavernij aan te pakken. De regering heeft een van de krachtigste reacties in Azië en de Stille Oceaan, waaronder de ratificatie van het Protocol bij het Verdrag inzake gedwongen arbeid (1930) in 2014 en de lancering van nationale actieplannen om kinderhuwelijken en mensenhandel te beëindigen. Deze initiatieven tonen vooruitgang sinds de Global Slavery Index (GSI) van 2018. Er blijven echter lacunes bestaan in het identificeren en ondersteunen van slachtoffers, het waarborgen dat strafrechtelijke procedures rekening houden met trauma's en de consistente handhaving van arbeidswetten. Kwetsbaarheid wordt grotendeels veroorzaakt door discriminatie van minderheidsgroepen, ontheemding, geweld en beperkte controle, en de pandemie heeft de risico's in risicovolle sectoren zoals de kledingindustrie verder verergerd.
De gegevens onderstrepen de omvang van het probleem: de GSI-schatting van 2023 geeft aan dat er in 2021 1,2 miljoen mensen in moderne slavernij leefden in Bangladesh, een prevalentie van 7,1 per 1.000 mensen. Daarmee behoort Bangladesh tot de top tien landen wereldwijd wat betreft het totale aantal mensen in moderne slavernij en staat het op de negende plaats in Azië en de Stille Oceaan.
Deze realiteit illustreert een fundamentele ironie: de EU kan asielaanvragen afwijzen van landen die als 'veilig' worden beschouwd, terwijl ze tegelijkertijd profiteert van de structurele ongelijkheden en uitbuiting binnen die landen. Europese bedrijven profiteren vaak van lage lonen, onveilige arbeidsomstandigheden en uitbuitende wervingspraktijken, en dragen zo direct bij aan de kwetsbaarheden die migratie in de eerste plaats noodzakelijk maken. De lijst met veilige landen simplificeert veiligheid dan ook te veel en negeert de complexe economische en sociale druk die miljoenen mensen treft.
Het EU-migratie- en asielpact van 2026 is een historische poging om de asielprocedures in heel Europa te verenigen en te stroomlijnen, waardoor een eerlijker en voorspelbaarder systeem ontstaat. Vanuit mijn perspectief als immigrant kan ik het belang van veiligheid en kansen niet genoeg benadrukken. Een veilige omgeving stelde me in staat om te groeien, een bijdrage te leveren en mijn potentieel te ontplooien. De afhankelijkheid van het nieuwe systeem van concepten zoals 'veilige landen' legt echter de spanning bloot tussen juridische efficiëntie en de menselijke realiteit.
Bronnen:
https://home-affairs.ec.europa.eu/policies/migration-and-asylum/pact-migration-and asiel_en