Live

Het financiële vertrouwen in heel Europa versterken

Op 30 september 2025 presenteerde de Europese Commissie een nieuwe strategie om burgers te helpen slimmere financiële beslissingen te nemen en hun economische onafhankelijkheid te versterken. Het plan omvat twee belangrijke initiatieven: de ontwikkeling van een spaar- en beleggingsunie en de introductie van spaar- en beleggingsrekeningen (SIA's) – een instrument dat beleggen voor iedereen in de EU gemakkelijker en toegankelijker moet maken.

Het is een ambitieuze visie. Toch blijkt uit een Eurobarometer-enquête uit 2023 dat minder dan 20% van de Europeanen een goed begrip heeft van fundamentele financiële concepten. De kloof tussen de lidstaten blijft groot, wat aantoont dat dit niet alleen een kwestie van bewustwordingscampagnes is, maar een systemische uitdaging.

De kennisachterstand – en waarom die ertoe doet

Een laag niveau van financiële geletterdheid gaat niet alleen over het maken van slechte beleggingskeuzes. Het is ook een groeiend risico op sociale uitsluiting. De crisis rond de kosten van levensonderhoud en de COVID-19-pandemie hebben blootgelegd hoe kwetsbaar veel huishoudbudgetten zijn: 16% van de EU-burgers heeft geen noodreserve en slechts 18% zou langer dan drie maanden in de basisbehoeften kunnen voorzien zonder inkomen.

Dit maakt financiële weerbaarheid tot een belangrijke prioriteit voor de EU. Maar kan onderwijs alleen de kloof dichten? Zelfs de meest geïnformeerde consument heeft moeite om zich staande te houden in een markt met agressieve praktijken, frauderisico's en ongelijke toegang tot financiële diensten.

Een stap in de goede richting: EU-competentiekaders

Financiële educatie is geen nieuw thema in de EU. Het werd al benadrukt in het actieplan voor de kapitaalmarktenunie van 2020, wat leidde tot de ontwikkeling van EU-OESO- kaders voor financiële competentie – één voor volwassenen en één voor jongeren. Deze richtlijnen helpen landen bij het ontwerpen van beter beleid en het meten van de impact ervan.

Omdat de implementatie echter vrijwillig is, blijft de vooruitgang ongelijkmatig. Zonder gemeenschappelijke normen of verantwoordingsmechanismen kunnen verbeteringen in de financiële geletterdheid gefragmenteerd blijven over de verschillende lidstaten.

Spaar- en beleggingsrekeningen: een nieuw instrument met oude risico's?

Het tweede belangrijke onderdeel van de strategie – de spaar- en beleggingsrekeningen (SIA's) – is erop gericht beleggen eenvoudiger en transparanter te maken. Het idee klinkt veelbelovend: één enkel, gebruiksvriendelijk product waarmee burgers hun spaargeld kunnen laten groeien.

Maar de geschiedenis biedt waarschuwende voorbeelden. In sommige landen hebben 'vereenvoudigde' beleggingsconstructies geleid tot buitensporige risico's voor consumenten, met name voor degenen die de marktdynamiek niet volledig begrepen. De vraag is nu of SIA's voldoende bescherming bieden aan onervaren gebruikers, of dat ze uiteindelijk het risico van financiële instellingen naar gewone burgers zullen verschuiven.

Het overbruggen van de generatiekloof en de sociale kloof.

Twee groepen zijn bijzonder kwetsbaar voor financiële onzekerheid: jongeren en huishoudens met een laag inkomen. Zij worden het hardst getroffen door inflatie, baaninstabiliteit en beperkte toegang tot kwalitatief financieel advies. Hoewel de EU-strategie deze uitdagingen erkent, blijft het moeilijk om deze doelgroepen effectief te bereiken.

Educatieve campagnes richten zich vaak op het grote publiek, maar negeren het feit dat een student, een jonge werknemer of een ouder die bijna met pensioen gaat, elk behoefte heeft aan begeleiding op maat. Ook gezinnen met een laag inkomen hebben behoefte aan praktische hulpmiddelen en toegankelijk advies – niet alleen aan theorie.

Voorlichting alleen is niet genoeg: consumentenbescherming is ook belangrijk.

De Europese Commissie benadrukt terecht dat onderwijs hand in hand moet gaan met eerlijke regelgeving, transparante markten en sterke consumentenbescherming. Mensen voorlichten over financiën heeft weinig zin als financiële instellingen informatieasymmetrie blijven uitbuiten of complexe, risicovolle producten blijven aanbieden.

Van de hypotheekcrisis van 2008 tot recentere beleggingsschandalen, de ervaring leert dat consumenten vaak de dupe worden van systeemfouten. Zonder strengere regelgeving en handhaving dreigen de voorlichtingsinspanningen van de EU niet meer te zijn dan een goedbedoelde façade.

Dialoog en samenwerking: woorden in daden omzetten

Het plan van de Commissie benadrukt ook de dialoog tussen EU-instellingen, lidstaten en marktpartijen. Evenementen zoals de gezamenlijke conferentie met de Belgische FSMA in februari 2024 zijn bedoeld om de uitwisseling van beste praktijken op het gebied van financiële educatie en inclusie te bevorderen.

Hoewel dergelijke fora waardevol zijn, zullen conferenties alleen het probleem niet oplossen. Echte vooruitgang vereist structurele oplossingen, zoals het uitbreiden van de toegang tot gratis financieel advies en het creëren van EU-brede normen voor transparante, risicoarme beleggingsproducten.

Op weg naar een financieel slim Europa

De EU-strategie voor financiële educatie combineert belangrijke ideeën: beter onderwijs, slimmere instrumenten en nauwere samenwerking tussen de lidstaten. De echte uitdaging ligt echter in het omzetten van beleid in concrete resultaten.

Als Europa niet ook de inkomensongelijkheid, het lage vertrouwen in financiële instellingen en de zwakke consumentenbescherming aanpakt, zullen zelfs de beste onderwijsprogramma's tekortschieten.

Een financieel geletterd Europa creëren gaat niet alleen over mensen leren sparen of beleggen, maar over het opbouwen van een systeem waarin elke burger vol vertrouwen en op een veilige manier kan deelnemen aan de economie.

Geschreven door

Geef het gesprek vorm

Heb je iets toe te voegen aan dit verhaal? Heb je ideeën voor interviews of invalshoeken die we moeten verkennen? Laat het ons weten als je een vervolg wilt schrijven, een tegengeluid wilt laten horen of een soortgelijk verhaal wilt delen.

Een tegenargument schrijven Een gerelateerd artikel schrijven